آنزیم مبدل آنژیوتانسین (Angiotensin Converting Enzyme) که به اختصار ACE نامیده می شود ، یکی از مهم ترین سیستم رنین – آنژیوتانسین – آلدوسترون ( RAAS) است که نقش کلیدی در تنظیم فشار خون، تعادل مایعات بدن و عملکرد قلب و عروق دارد. اندازه گیری سطح ACE در خون علاوه بر کاربردهای قلبی – عروقی، در تشخیص برخی بیماری های التهابی و گرانولوماتوز مانند سارکوئیدز اهمیت ویژه ای دارد. همچنین پلی مورفیسم های ژنی ACE در مطالعات ژنتیکی و پزشکی شخصی سازی شده جایگاه مهمی پیدا کرده اند.
سیستم رنین – آنژیوتانسین – آلدوسترون ( RAAS ) و جایگاه آنزیم ACE
سیستم RASS یک مسیر هورمونی حیاتی برای تنظیم فشار خون و تعادل سدیم و پتاسیم است. این سیستم زمانی فعال می شودکه:
- فشار خون کاهش یابد.
- حجم خون کم شود.
- سدیم خون کاهش یابد.
در این شرایط اتفاقاتی در کبد، کلیه و سیستم قلبی – عروقی رخ می دهد که به اختصار بیان می شود:
- کلیه ها آنزیم رنین ترشح می کنند.
- رنین ، آنژیوتانسین ساخته شده در کبد را به آنژیوتانسین | تبدیل می کند.
- آنزیم ACE ، آنژیوتانسین | را به آنژیوتانسین || تبدیل می کند.
- آنژیوتانسین || موجب : افزایش فشارخون ، انقباض عروق ، تحریک ترشح آلدوسترون و افزایش بازجذب سدیم و آب می شود. بنابراین ACE یکی از حیاتی ترین نقاط کنترل فشارخون در بدن محسوب می شود.
آزمایش ACE در آزمایشگاه پاتولوژی
آزمایش ACE یک تست سرمی است که برای اندازه گیری غلظت آنزیم مبدل آنژیوتانسین در خون انجام می شود. این آزمایش بیشتر در بررسی بیماری های گرانولوماتوز استفاده می شود. نمونه های مورد نیاز برای انجام آزمایش آنزیم مبدل آنژیوتانسین شامل: نمونه خون وریدی و سرم جدا شده است که در اغلب موارد نیاز به ناشتا بودن نیست.
روش های اندازه گیری آنزیم مبدل آنژیوتانسین
در آزمایشگاه های تخصصی ژنتیک و پاتولوژی ، اندازه گیری ACE معمولا با روش های زیر انجام می شود:
- روش اسپکتروفتومتری
- روش های آنزیماتیک سینتیک
- روش های ایمونواسی پیشرفته
البته لازم به ذکر است که کنترل کیفیت داخلی و خارجی برای اطمینان از صحت نتایج ضروری است.
کاربردهای بالینی آزمایش ACE
انجام آزمایش آنزیم مبدل آنژیوتانسین کاربردهای فراوانی دارد که عبارتند از:
تشخیص و پایش سارکوئیدوز
مهم ترین کاربرد آزمایش ACE در تشخیص و مانیتورینگ سارکوئیدز است. در این بیماری ، سلول های گرانولوماتوز فعال مقادیر زیادی ACE تولید می کنند.
- حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد بیماران مبتلا به سارکوئیدز فعال، سطح ACE بالا دارند.
- کاهش سطح ACE در طول درمان نشان دهنده پاسخ مناسب به درمان است.
بیماری های گرانولوماتوز دیگر
افزایش ACE ممکن است در شرایط دیگری نیز مانند: سل، جذام، هیستوپلاسموز، بیماری های التهابی ریه و سیروز کبدی دیده شود.
ارزیابی برخی بیماری های ریوی
این آنزیم به عنوان یک مارکر در بررسی بیماری های بینابینی ریه کاربرد دارد.
تفسیر نتایج آزمایش ACE
محدوده نرمال این آزمایش U/L ۸ تا ۵۲ می باشد البته با توجه به روش آزمایشگاهی ممکن است متفاوت باشد و همچنین در کودکان احتمال دارد بالاتر باشد.
علل افزایش ACE
عوامل مختلفی سبب افزایش ACE می شوند که عبارتند از:
سارکوئیدوز فعال، بیماری های گرانولوماتوز ، هیپرتیروئیدیسم، دیابت کنترل نشده، سیروز کبدی و برخی بیماری های ریوی
علل کاهش ACE
- مصرف مهار کننده های ACE (مانند کاپتوپریل، انالاپریل)
- بیماری مزمن کلیه
- کمبود عملکرد غدد فوق کلیه
مهارکننده های ACE و اهمیت دارویی
مهارکننده های ACE یکی از مهم ترین داروهای درمان فشار خون هستند که عبارتند از: کاپنوپریل، انالاپریل، لیزینوپریل و رامیپریل. این داروها با مهار تبدیل آنژیوتانسین | به آنژیوتانسین || باعث موارد زیر می شوند:
- کاهش فشار خون
- کاهش بار قلب
- محافظت از کلیه در بیماران دیابتی
لازم به ذکر است در بیماران تحت درمان با مهارکننده های ACE آزمایشگاه، با پایش عملکرد کلیه، اندازه گیری پتاسیم و بررسی فشار خون در روند درمان بیماران نقش مهمی دارد.
کاربرد در فارماکوژنتیک
بررسی ژنتیکی ACE می تواند در آینده در تعیین پاسخ به داروهای مهار کننده ACE نقش مهمی داشته باشد. این موضوع در آزمایشگاه های ژنتیک پیشرفته اهمیت ویژه ای دارد.
نقش ACE در بیماری های قلبی – عروقی
آنژیوتانسین || که توسط آنزیم ACE تولید می شود ، اثرات زیر دارد:
انقباض عروقی شدید ، افزایش استرس اکسیداتیو، تحریک فیبروز قلبی، افزایش التهاب عروقی . بنابراین فعالیت بیش از حدACE با پیشرفت آترواسکلروز، نارسایی قلبی و هیپرتروفی بطن چپ مرتبط است.
ارتباط ACE با بیماری های ریوی
از آن جا که بخش عمده ACE در اندوتلیوم عروق ریوی بیان می شود ، تغییرات سطح آن می تواند در بیماری های ریوی مانند: فیبروز ریوی، سارکوئیدوز ریوی و آمبولی ریه اهمیت داشته باشد.
کنترل کیفیت در اندازه گیری ACE در آزمایشگاه تخصصی
در آزمایشگاه ژنتیک و پاتولوژی، رعایت موارد زیر ضروری است:
- کالیبراسیون منظم دستگاه ها
- استفاده از کیت های معتبر
- اجرای برنامه کنترل کیفیت داخلی (IQC)
- شرکت در برنامه های ارزیایی خارجی (EQAS)
البته دقت در پیش آنالیتیک (عدم همولیز نمونه ، جداسازی سریع سرم) اهمیت زیادی دارد.
محدودیت های آزمایش ACE
- اختصاصیت پایین (در بیماری های مختلف افزایش می یابد)
- تاثیر داروهای مهار کننده ACE بر نتیجه آزمایش
- افزایش سطح طبیعی آنزیم در کودکان
- عدم کاربرد به عنوان تست غربالگری عمومی
بنابراین تفسیر نتیجه باید همواره در کنار علائم بالینی و سایر یافته های پاراکلینیک انجام شود.
رویکرد تشخیصی در صورت افزایش ACE
در صورت مشاهده سطح بالای ACE کارهای زیر باید صورت بگیرد:
- بررسی علائم بالینی (تنگی نفس ، سرفه، ضایعات پوستی)
- انجام تصویر برداری قفسه سینه
- بررسی بیوپسی در صورت نیاز
- تست های تکمیلی مانند CRP و ESR
- ارزیابی عملکرد ریوی
نقش آزمایشگاه در مدیریت بیماران مرتبط با ACE
یک آزمایشگاه تخصصی با ترکیب پاتولوژی مولکولی و بیوشیمی بالینی، می تواند رویکردی جامع در مدیریت بیماران فراهم کرده و خدمات زیر را ارائه دهد:
- اندازه گیری دقیق ACE سرمی
- تست های تکمیلی التهابی
- بررسی های ژنتیکی پلی مورفیسم ACE
- مشاوره ژنتیک در بیماران قلبی –عروقی
- پایش در مان بیماران سارکوئیدز
جمع بندی
آنزیم آنژیوتانسین (ACE) یکی از عناصر کلیدی در تنظیم فشار خون و هموستاز مایعات بدن است. علاوه بر نقش حیاتی در سیستم قلبی – عروقی، این آنزیم در تشخیص و پایش بیماری هایی مانند سارکوئیدز اهمیت بالینی ویژه ای دارد. آزمایش ACE در کنار ارزیابی های ژنتیکی می تواند در پزشکی شخصی سازی شده و مدیریت دقیق تر بیماران نقش مهمی ایفا کند.
در آزمایشگاه های تخصصی ژنتیک و پاتولوژی، اندازه گیری دقیق ACE همراه با رعایت استانداردهای کنترل کیفیت ، امکان تشخیص زودهنگام و پایش موثر بیماری ها را فراهم می کند. همچنین بررسی پلی مورفیسم های ژنی ACE افق های جدیدی در پیش بینی خطر بیماری های قلبی –عروقی و پاسخ به درمان ایجاد کرده است.
بدون دیدگاه