تست بیلی روبین یکی از آزمایش های مهم خون است که برای بررسی عملکرد کبد، تشخیص اختلالات کبدی و مشکلات صفراوی در آزمایشگاه انجام می شود. بیلی روبین یک ماده زرد-نارنجی است که در هنگام تجزیه طبیعی گلبول های قرمز تولید می شود و افزایش یا کاهش غیر طبیعی آن آن می تواند نشانه بیماری هایی مانند زردی ، هپاتیت یا انسداد مجاری صفراوی باشد.آزمایش بیلی روبین معمولا به صورت بخشی از آزمایش های عملکرد کبد(LFT) درخواست می شود و نقش مهمی در تشخیص زودهنگام مشکلات کبدی دارد.

انواع تست بیلی روبین در آزمایشگاه

بیلی روبین در آزمایشگاه خون به دو شکل اصلی اندازه گیری می شود

بیلی روبین مستقیم( Direct Biliirubin)

بیلی روبین مستقیم  یا کانژوگه نوعی از بیلی روبین است که در کبد پردازش شده و محلول د رآب می باشد. افزایش بیلی روبین مستقیم معمولا نشان دهنده انسداد مجاری صفراوی ، بیماری های کبدی یا مشکلات دفع صفرا است.

جواب آزمایش bilirubin direct (مستقیم)

بیلی‌روبین دایرکت نوع محلول در آب بیلی‌روبین است که بعد از پردازش در کبد وارد صفرا می‌شود. بالا بودن آن معمولاً نشانه اختلال در دفع صفرا از کبد ، مشکلات کبدی یا بسته شدن مجاری صفراوی می باشد. در این موارد می‌تواند به بیش از ۵۰٪ از بیلی‌روبین کل برسد در حالی که در حالت عادی زیر ۲۰٪ است مقدار نرمال آن در بزرگسالان معمولاً کمتر از ۰٫۳ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر است.

بیلی روبین غیر مستقیم(Indirect Bilirubin )

بیلی روبین غیر مستقیم یا غیر کانژوگه بخشی از بیلی‌روبین کل است که هنوز توسط کبد پردازش نشده است .قبل از ورود به کبد تشکیل می شود و غیر محلول در آب است. افزایش این نوع بیلی روبین معمولاً نشانه مشکلات قبل از کبد است، مانند:

1. تخریب بیش از حد گلبول‌های قرمز (همولیز)
2. نقص در فرآیند جذب و پردازش بیلی‌روبین توسط سلول‌های کبدی
3. ۳٫ ALP (آلکالین فسفاتاز) و GGT

این آنزیم‌ها مارکر کلستاز (احتباس صفرا) هستند·  هنگامی که افزایش بیلی‌روبین به دلیل انسداد یا اختلال در جریان صفرا باشد، این دو آنزیم معمولاً همراه و هم‌جهت با بیلی‌روبین مستقیم به شدت افزایش می‌یابند (مثلاً ۳ تا ۱۰ برابر وضعیت نرمال).

4. اوروبیلینوژن و بیلی روبین در ادرار شاخص‌های ادراری بیلی‌روبین .

بیلی روبین در ادرار: فقط وقتی مثبت می‌شود که بیلی‌روبین دایرکت در خون بالا باشد.

اوروبیلینوژن در ادرار: ممکن است در برخی بیماری‌های کبدی افزایش یا کاهش یابد.

اهمیت تست بیلی روبین

تست بیلی روبین یکی از آزمایش های کلیدی در تشخیص و پایش بسیاری از بیماری های داخلی، مشکلات کبدی و سیستم صفراوی است.اندازه گیری سطح بیلی روبین در آزمایشگاه به پزشکان کمک می کند تا اختلالات کبدی مانند هپاتیت ، سیروز کبدی و انسداد مجاری صفراوی را به موقع تشخیص دهند.همچنین این آزمایش در بررسی علت زردی پوست و چشم ، به ویژه در نوزادان اهمیت بالایی دارد. تست بیلی روبین به عنوان بخشی از آزمایش های عملکرد کبد ، یکی از ابزارهای ضروری در تشخیص زود هنگام و پیشگیری از عوارض جدی کبدی محسوب می شود.

تشخیص بیماری های کبدی با تست بیلی روبین

آزمایش بیلی روبین یک جزء از پروفایل آزمایشات کبدی است که وضعیت عمومی سلامت کبد را نشان می دهد که می تواند در تشخیص موارد زیر مفید واقع شود:

• زردی. افزایش بیلی روبین می تواند باعث زرد شدن پوست و سفیدی چشم شما (زردی) شود.
• انسداد مجاری صفراوی.
• تشخیص و نظارت بر پیشرفت سایر بیماری های کبدی مانند هپاتیت.
• کمک به ارزیابی کم خونی ناشی از تخریب گلبول های قرمز خون
• ارزیابی مسمومیت دارویی.

آزمایشات متداول مرتبط با تست بیلی روبین

برخی آزمایش ها ازجمله تست های عملکرد کبد و آلبومین ممکن است همراه با تست بیلی روبین انجام شودکه به اختصار به آن ها اشاره می شود.

تست های عملکرد کبد،آزمایش هایی مربوط به اندازه گیری آنزیم ها یا پروتئین های خاصی درخون

آلبومین و پروتئین کل

سطح آلبومین و پروتئین کل نشان می دهد که کبد به چه میزان پروتئین هایی را تولید می کند که بدن برای مبارزه با عفونت ها و انجام سایر عملکردها نیاز دارد.

شمارش کامل خون، این آزمایش چندین مورد از ویژگی های خون را اندازه گیری می کند.

زمان پروترومبین ، این آزمایش زمان لخته شدن پلاسما را اندازه گیری می کند .

جواب آزمایش بیلی روبین

نتایج آزمایش بیلی روبین به صورت بیلی روبین مستقیم، غیر مستقیم یا توتال بیان می شود. بیلی روبین توتال ترکیبی از بیلی روبین مستقیم و غیر مستقیم است. به طور معمول، نتایجی برای بیلی روبین مستقیم و کل دریافت خواهید کرد.

میزان نرمال بیلی روبین

نتایج ممکن است از آزمایشگاهی به آزمایشگاه دیگر کمی متفاوت بوده و یا  برای زنان و کودکان نیز فرق داشته باشد . محدوده طبیعی بیلی‌روبین توتال در بزرگسالان معمولاً بین ۰٫۳ تا ۱٫۲ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر است. بیلی‌روبین دایرکت نیز معمولاً کمتر از ۰٫۳ در نظر گرفته می‌شود. مقادیر خارج از این بازه نیاز به بررسی پزشکی دارند.همچنین نتایج به دست آمده ممکن است تحت تأثیر برخی غذاها، داروها یا ورزش تغیییر کند. به همین دلیل، حتماً به ارائه دهنده مراقبت های بهداشتی خود در مورد سطح فعالیت خود و همچنین هر نوع غذا یا دارویی که مصرف کرده اید، اطلاع دهید.

سطح پایین تر از حد طبیعی بیلی روبین

سطح پایین تر از حد طبیعی بیلی روبین معمولاً مشکلی ایجاد نمی کند. سطوح پایین بیلی روبین (هیپو بیلی روبینمی) ممکن است در نتیجه مصرف برخی داروها یا کافئین باشد. سطوح پایین بیلی روبین همچنین ممکن است با برخی از بیماری های خود ایمنی مانند آرتریت روماتوئید، لوپوس، پلی میوزیت و سندرم شوگرن مرتبط باشد. همچنین ممکن است نشانگر بیماری قلبی عروقی باشد.

آزمایش بیلی‌روبین توتال

آزمایش بیلی‌روبین توتال مقدار کل بیلی‌روبین موجود در خون را اندازه‌گیری می‌کند که شامل نوع مستقیم و غیرمستقیم است. این آزمایش برای بررسی وضعیت کبد، زردی نوزادان و برخی بیماری‌های خونی استفاده می‌شود. بالا یا پایین بودن آن می‌تواند نشانه یک مشکل زمینه‌ای باشد.

بالا بودن بیلی روبین توتال و دایرکت

سطوح بالاتر بیلی روبین مستقیم درخون ممکن است نشان دهد که کبد به درستی بیلی روبین را پاک نمی کند. این علامت نشان دهنده آسیب یا بیماری کبدی است .یکی از علائم شایع بالا بودن بیلی روبین زردی است.علاوه بر زردی، سطح بالای بیلی روبین توتال در بزرگسالان نیز ممکن است ناشی از موارد زیر باشد.

• کم خونی
• سیروز
• واکنش به انتقال خون
• سندرم گیلبرت – یک بیماری شایع و ارثی که در آن کمبود آنزیمی وجود دارد که به تجزیه بیلی روبین کمک می کند.
• هپاتیت ویروسی
•  واکنش به مواد مخدر
• بیماری کبدی الکلی
• سنگ کیسه صفرا
• ورزش های بسیار شدید، مانند دوی ماراتن، می تواند سطح بیلی روبین شما را افزایش دهد.

 میزان خطرناک بیلی‌روبین در بزرگسالان

به طور معمول غلظت بیلی‌روبین توتال بالای ۲٫۵–۳ میلی‌گرم در دسی‌لیتر  خطرناک محسوب می شود و اگر به بالای ۱۰–۱۵ برسد، می‌تواند منجر به  زردی شدید پوست و چشم‌ها (یرقان) بشه و حتی آسیب های مغزی مثل کرنیکتروس در بزرگسالان به دنبال داشته باشد.البته در موارد خیلی حاد مثل انسداد مجاری صفراوی یا هپاتیت شدید، ممکن است غلظت بالای  ۲۰– میلی گرم بر دسی لیتر۳۰ هم مشاهده شود که نیاز به بستری و درمان فوری خواهد داشت.

 علت بالا بودن بیلی‌روبین توتال در بزرگسالان

علل اصلی به سه دسته تقسیم می‌شوند:

• مشکلات قبل از کبد مانند تخریب زیاد گلبول‌های قرمز در کم‌خونی همولیتیک که بیلی‌روبین غیرمستقیم افزایش می‌یابد.
• مشکلات کبدی مثل هپاتیت، سیروز
• مشکلات بعد از کبد مانند انسداد مجاری صفراوی به دلیل سنگ یا تومور که بیلی‌روبین مستقیم بالا می‌رود .

چگونه بیلی‌روبین را کاهش دهیم ؟

به طور کلی کاهش بیلی‌روبین بستگی به علت افزایش آن دارد، اما نوشیدن آب کافی، پرهیز از الکل، تغذیه سالم و مصرف منظم داروهای تجویز شده نقش مهم و موثری  دارند. اگر مشکل از کبد یا صفرا باشد، درمان های پزشکی ضروری خواهد بود.البته ناگفته نماند که  درمان خودسرانه نیز می‌تواند خطرناک باشد.

جمع بندی و نتیجه گیری

تست بیلی روبین یکی از مهمتین آزمایش های تشخیصی در عملکرد کبد بررسی علل زردی(یرقان) و سلامت مجاری صفراوی می باشد اندازه گیری بیلی روبین تام (توتال) مستقیم و غیر مسقیم به پزشک کمک می کند تا بین اختلالات کبدی ، انسداد صفراوی و بیماری های همولتیک تمایز قایل شود.این آزمایش در کنار سایر تست های کبدی مثل ALT/ASTو ALP نقش کلیدی در تشخیص زود هنگم بیماری های کبدی و پیشگیری از عوارض جدی این بیماری به ویژه در نوزادان دارد .