اختلالات غده تیروئید

تیروئید و بیماری های تیروئید چیست؟

تیروئید غده ای کوچک و پروانه ای شکل بوده  که در جلوی گردن، در پايين حنجره و بالای استخوان های استرنوم قرار گرفته است. در حقیقت این غده با تولید هورمون های تیروئید، نقش بسیار مهمی را در کنترل متابولیسم بدن ایفا خواهد کرد. به گونه ای که دو نوع هورمون مهم با نام های تیروئید تیروکسین (T4)  و تری یدوتیرونین (T3) توسط این غده در بدن تولید می گردد. هورمون های تیروئید از طریق خون به همه قسمت های بدن منتقل می شوند و ازاین طریق به سلول های بدن دستور می دهند که با چه سرعتی از انرژی و تولید پروتئین استفاده نمایند. هم چنین غده تیروئید، هورمون دیگری به نام کلسی تونین تولید می نماید. هورمونی که با جلوگیری از تجزیه استخوان و افزایش دفع کلسیم از کلیه ها، به تنظیم سطح کلسیم در خون کمک خواهد کرد. بدن دارای سیستم بازخورد مفصلی برای کنترل میزان هورمون های T4 و T3 در خون است. به گونه ای که این سیستم بازخورد، شامل هورمون تحریک کننده تیروئید (TSH) بوده که ساخته شده از غده هیپوفیز می باشد و هورمون تنظیم کننده آن ، هورمون آزاد کننده تیروتروپین (TRH) است که از هیپوتالاموس تولید می شود. هنگامی که سطح هورمون تیروئید کاهش می یابد ، هیپوتالاموس TRH آزاد می کند و همین امر باعث می شود که غده هیپوفیز TSH آزاد نماید.

TSH

TSH غده تیروئید را تحریک می کند تا در درجه اول T4 و  سپس T3 آزاد و تولید نماید. البته لازم به ذکر است که در داخل تیروئید، مقدار زیادی  T4 به پروتئینی به نام تیروگلوبولین متصل می شود.  البته در صورت نیاز، غده تیروئید T4 بیشتری را تولید کرده و یا مقدار ذخیره شده آن را آزاد خواهد کرد. در شرایط عادی، این سیستم بازخورد فعالیت تیروئید را تنظیم می کند تا سطح نسبتاً پایدارهورمون های تیروئید، در خون حفظ  گردد. از سویی دیگر، بخشی از هورمون های T4  و T3  در خون به پروتئینی به نام گلوبولین تیروکسین (TBG) متصل می باشد. به این هورمون های متصل به پروتئین، فرم های غیر فعال گفته می شود. در حالی که به هورمون های آزاد T4  و T3   در خون، فرم های فعال هورمون نامیده می شود. البته هورمون T4  نسبت به هورمون T3  در بافت های مختلف بدن و به ویژه در کبد،   فعال تر بوده، در حالی که T3 اساساً وظیفه کنترل میزان عملکردهای بدن را بر عهده دارد.

درباره بیماری های تیروئید

در این بخش به بررسی اختلالات ناشی از عملکرد نادرست غده تیروئید خواهیم پرداخت.

کم کاری تیروئید  یا تیروئید کم کار

کم کاری تیروئید شرایطی است که غده تیروئید قادر به تولید کافی هورمون تیروئید نمی باشد. از آن جا که هدف اصلی هورمون تیروئید  تنظیم متابولیسم بدن  است، درواقع مبتلایان به این بیماری علائم مرتبط با کم شدن متابولیسم بدن را دارند. از این رو در ادامه بیماری های ناشی از کم کاری تیروئید را بررسی خواهیم کرد.

هاشیموتو تیروئیدیت

در واقع این بیماری یک نوع خود ایمنی طولانی مدت می باشد. به گونه ای که سیستم ایمنی بدن که به طور معمول از عفونت محافظت می کند، به اشتباه تیروئید را هدف قرار داده و باعث التهاب و آسیب می شود. پروتئین های ایمنی به نام اتوآنتی بادی ها معمولاً در خون وجود دارند.

جراحی تیروئید

در برخی مواقع به منظور درمان بیماری های غده تیروئید، نظیر گره تیروئید، سرطان تیروئید یا بیماری گریوز مجبور هستیم که بخشی از غده تیروئید در عمل جراحی برداشته شود.

پرتو درمانی تیروئید

درمان های پرتوی همانند عمل جراحی می تواند به تیروئید آسیب برساند و در نهایت بر روی عملکرد تیروئید تاثیرات نامطلوبی بگذارد.

عوارض دارویی

در حقیقت مصرف برخی از داروها می تواند بر روی عملکرد تیروئید اثرات مخربی داشته باشد.

کم کاری تیروئید مادرزادی

این وضعیت از بدو تولد افراد به وجود می آید. در این حالت غده تیروئید از بین رفته  یا فقط بخشی از غده رشد کرده یا در قسمت غیرطبیعی از بدن قرار می گیرد. در برخی از موارد هم تیروئید به درستی عمل نمی کند یا به اندازه کافی هورمون تیروئید تولید نمی کند. اما اگر این بیماری درمان نشود ، می تواند باعث تاخیر در رشد جسمی و فکری افراد گردد. از این رو غربالگری کم کاری تیروئید در بیشتر کشورها به عنوان بخشی از برنامه غربالگری خون نوزادان انجام می شود تا با تشخیص و درمان به موقع می تواند از بروز چنین مشکلاتی جلوگیری نماید.

کمبود یا زیاد بودن ید

تیروئید برای ساختن هورمون های تیروئید به ید نیاز دارد. کمبود این عنصر (به عنوان یدید)، به ویژه در مواد غذایی، توانایی تنظیم عملکرد غده تیروئید را داشته و می تواند به کم کاری تیروئید کمک کند. البته ید زیاد هم باعث کوچک شدن تیروئید و تولید هورمون کم تر می شود.

اختلال هیپوفیز

این نوع اختلال از دسته بیماری های نادر بوده که منجرمی شود تا TSH کم شود و همین امر باعث شده تا هورمون تیروئید هم در خون کاهش یابد. البته درمان اختلال هیپوفیز به کمک عمل جراحی یا درمان اشعه انجام می شود.

پرکاری تیروئید (تیروئید بیش از حد فعال)

در صورتی که غده تيروئيد میزان زیادی از هورمون های تیروئیدی را تولید کند، پرکاری تیروئید ایجاد می شود که در این حالت سوخت و ساز بدن بیش ازحد افزایش می یابد. از این رو در ادامه بیماری های ناشی از پر کاری تیروئید را بررسی خواهیم کرد.

بیماری گریوز

این بیماری از شایع ترین علت پرکاری تیروئید بوده و به عنوان یک اختلال خودایمن طولانی مدت شناخته شده است. به این صورت که سیستم ایمنی بدن  که از افراد در برابر عفونت ها محافظت می کند، پروتئین های ایمنی به نام خود آنتی بادی تولید می کند که مانند TSH عمل می کنند و تیروئید را تحریک نموده تا بیش از حد هورمون تیروئید تولید کند. در واقع این آنتی بادی ایمونوگلوبولین محرک تیروئید (TSI) نامیده می شود.

تومور تیروئید

یک  تومور کوچک و خوش خیم ممکن است بیش از حد هورمون تیروئید تولید نموده و سوخت و ساز بدن را افزایش دهد.

گواتر چند سلولی

این نوع از بیماری تیروئید، به تدریج و در اثر ناکافی بودن مصرف ید ایجاد می شود. این امر باعث بزرگ شدن تیروئید و ایجاد چندین گره می شود. از این رو یک یا چند گره ممکن است بیش از حد هورمون تیروئید ایجاد کنند.

تحریک غیرطبیعی تیروئید

تحریک سلول های تولید کننده TSH می تواند منجر به تولید بیش از حد هورمون تیروئید شود. هم چنین ، گنادوتروپین جفتی انسانی (hCG)، هورمونی که از رشد جنین در بارداری پشتیبانی می کند، می تواند مانند TSH عمل کرده  و گاهی اوقات در زنان باردار پرکاری تیروئید ایجاد نماید، به خصوص اگر سطح hCG آن ها بسیار زیاد باشد.

گواتر

در واقع به بزرگ شدن غده تیروئید گواتر گفته می شود.

شرایط مختلفی نظیر بیماری گریوز ، تیروئیدیت هاشیموتو ، گواتر چند غده و برخی تومورهای تیروئید می تواند منجر به بروز این بیماری گردد.

البته معمولا گواتر بدون درد است ، اما ممکن است ساختارهای حیاتی گردن از جمله لوله تنفسی و مری را تحت فشار قرار داده و نفس کشیدن و بلعیدن را دشوار نماید.

تیروئیدیت

در حقیقت به التهاب غده تیروئید، بیماری تیروئیدیت گفته می شود.

البته با توجه  به علت بروز این بیماری، التهاب می تواند حاد اما موقتی یا طولانی مدت باشد.

در ضمن این التهاب ممکن است منجر به کم کاری تیروئید یا پرکاری تیروئید گردد.

و اما از عوارض تیروئیدیت به این صورت است که می توانند مانند گلودرد، دردناک باشد و یا این که هیچ گونه عوارضی نداشته باشد.

گره های تیروئید  

گره های تیروئید در ازای رشد غیرطبیعی بافت تیروئید ایجاد می شود. این گره ها می توانند در هر سنی اتفاق بیفتند اما با افزایش سن شیوع بیشتری داشته و در زنان بیشتر از مردان است.

بیشتر گره های تیروئید علائمی ایجاد نمی کنند و به طور تصادفی مانند اسکن تصویربرداری برای بیماری دیگر یا معاینه گردن توسط پزشک مشاهده می شوند.

اما بیش از ۹۰ درصد از گره های تیروئید خوش خیم بوده و  تنها درصد کمی سرطانی هستند.

سرطان تیروئید

به رشد کنترل نشده سلول های تیروئید سرطان تیروئید گفته می شود. البته سرطان تیروئید معمولاً هنگامی تشخیص داده می شود که پزشک معالج شما متوجه تغییر در اندازه یا شکل غده تیروئید شده، یا در هنگام معاینه فیزیکی احساس یک توده یا تورم در گردن نماید. از آن جایی که بسیاری از بیماری های دیگر می توانند باعث تغییر در اندازه، شکل یا بافت غده تیروئید شوند ، ارزیابی های بیشتر مانند آزمایش خون برای عملکرد تیروئید، تصویربرداری با سونوگرافی یا سایر آزمایشات مورد نیاز است. البته سرطان تیروئید اگر در همان ابتدای بیماری و قبل از سرایت به دیگر اندام های بدن تشخیص داده شود،  به راحتی قابل درمان می باشد.

انواع سرطان های تیروئید عبارتند از

سرطان تیروئید پاپیلاری

این نوع بیماری شایع ترین شکل سرطان تیروئید بوده و حدود ۸۰٪ موارد سرطان تیروئید پاپیلاری است.

سرطان تیروئید فولیکولار

این دومین سرطان تیروئید است که حدود ۱۰٪ موارد را شامل می شود.

سرطان تیروئید مدولاری

این دسته از سرطان های تیروئید، رشد ۴ درصدی داشته و از سلول های ساخت کلسی تونین ایجاد می شود. اگر زود کشف نشود ، می تواند فراتر از تیروئید گسترش یافته و درمان آن دشوار گردد.

سرطان آناپلاستیک تیروئید

این نوع  سرطان که حدود ۲٪ از سرطان های تیروئید را تشکیل می دهد. به سرعت گسترش یافته و درمان موفقیت آمیز آن دشوار است.

سندرم مقاومت به هورمون تیروئید

این بیماری یک اختلال ژنتیکی نادر است که در اثر جهش ژنتیکی  در گیرنده هورمون تیروئید ایجاد می شود. در اثر این اختلال ، برخی از بافتهای بدن به طور طبیعی به هورمونهای تیروئید پاسخ نمی دهند. ممکن است هیچ گونه علائم و نشانه های کم کاری تیروئید یا پرکاری تیروئید وجود نداشته باشد.

سخن پایانی

همان طور که گفته شد غده تیروئید از جمله غده های مهم و موثر در بدن انسان می باشد که هر گونه اختلال در عملکرد آن ضررات جبران ناپذیری را برای انسان خواهد داشت.

بنابراین توصیه می شود، افراد مطابق با نظر پزشک معالج آزمایش های تست هورمون تیروئید را از طریق آزمایش خون و در آزمایشگاه های معتبر انجام دهند.

پرکاری تیروئید (Hyperthyroidism)

پرکاری تیروئید (تیروئید بیش فعال) هنگامی رخ می دهد که غده تیروئید بیش از حد هورمون تیروکسین (T4) تولید کند. این اختلال تیروئیدی سبب تسریع متابولیسم بدن شده و باعث کاهش وزن غیر عمدی، افزایش و نیز نامنظم شدن ضربان قلب می شود. از عوامل دخیل در پرکاری تیروئید می توان بیماری گریوز، بیماری پلومر و تیروئیدیت را نام برد.

علائم

از معمولترین علائم این اختلال تیروئیدی می توان به موارد زیر اشاره نمود:

  • کاهش وزن غیر عمدی
  • ضربان قلب سریع (تاکی کاردی) – معمولاً بیش از ۱۰۰ ضربه در دقیقه
  • ضربان قلب نامنظم (آریتمی)
  • تپش قلب
  • افزایش اشتها
  • عصبی بودن، اضطراب و تحریک پذیری
  • لرزش – معمولاً یک لرزش ریز در دست و انگشتان شما
  • تعریق
  • تغییر در الگوهای قاعدگی در زنان
  • افزایش حساسیت به گرما
  • افزایش حرکات روده
  • افزایش اندازه غده تیروئید (گواتر)
  • خستگی و ضعف عضلانی
  • مشکل در خواب
  • نازک شدن پوست
  • موهای ظریف و شکننده

 
 عوامل خطر

  • سابقه خانوادگی. به ویژه از بیماری گریوز
  • جنسیت. این اختلال در زنان بیشتر مشاهده می گردد.
  • سابقه شخصی برخی از بیماریهای مزمن. بیماری هایی مانند دیابت نوع ۱، کم خونی شدید و نارسایی اولیه آدرنال

 
اگرچه پرکاری تیروئید در صورت عدم توجه به آن ممکن است جدی باشد ، اما اکثر افراد پس از تشخیص و درمان پرکاری تیروئید به خوبی پاسخ می دهند. چندین روش درمانی برای پرکاری تیروئید وجود دارد. پزشکان برای کند کردن تولید هورمونهای تیروئید از داروهای ضد تیروئید و ید رادیواکتیو استفاده می کنند. بعضی اوقات ، درمان پرکاری تیروئید شامل جراحی برای از بین بردن کامل یا بخشی از غده تیروئید شما است.

تشخیص

انجام دوره ای آزمایشات تیروئید مانند T4، T3، و TSH، که همگی بر روی نمونه خون انجام می شود برای اطلاع از وضعیت عمومی غده تیروئید توسط پزشکان متخصص توصیه می گردد.

آزمایشات تیروئید

تیروئید یک غده کوچک و پروانه ای شکل در قسمت جلوی گردن است که دو هورمون بسیار مهم را که به هورمون های تیروئیدی معروف هستند

را تولید می نماید که با اسامی تیروکسین (T4) و تریودوتیرونین (T3) شناخته می شوند. این دو هورمون نحوه استفاده از انرژی بدن را کنترل نموده

و در تنظیم متابولیسم عمومی بدن نقش کلیدی ایفا می نمایند. تولید و ترشح هورمون های T3 و T4 توسط تیروئید تحت تاثیر

هورمون تحریک کننده تیروئید (همچنین به عنوان تیروتروپین ، هورمون تیروتروپیک یا اختصار TSH شناخته می شود) است

که توسط هیپوفیز تولید می شود و غده تیروئید را برای تولید در درجه اول تیروکسین (T4) و سپس تریودوتیرونین (T3) تحریک می کند.

تولید این هورمونها توسط تیروئید نیز باعث تحریک متابولیسم تقریباً در همه بافتهای بدن می گردد. عملکرد تمام اعضاء بدن

از جمله اندام های حیاتی مانند قلب تحت تاثیر هورمون های تیروئیدی قرار داشته و هر گونه اختلالی که در عملکرد تیروئید

و یا تحریک آن توسط TSH رخ دهد سبب عدم تعادل در سطح این دو هورمون در خون و متعاقب آن انواع اختلالات متابولیک

در طیف گسترده ای از بافت ها و اندام ها می گردد. بنابراین، انجام آزمایشات مربوط به تیروئید توسط پزشکان متخصص

در زمینه متابولیسم و غدد در آزمایشگاه  توصیه می گردد. نکته مهم دیگر آنست که حدود نصف غده تیروئید از یک پروتئین به

نام تیروگلوبیولین (TG) تشکیل شده است که تست های مرتبط با این پروتئین در تشخیص سرطان تیروئید و

نیز بیماری های تیروئیدی با منشاً اختلالات خودایمنی ارزش تشیخصی بالایی دارد.

همچنین، تیروئید پراکسیداز (TPO) یک آنزیم اختصاصی تیروئید است که اکسیداسیون یدید،

ید زدایی تیروگلوبولین و اتصال یدوتیرونین را کاتالیز می نماید. کاهش فعالیت یا سطح تیروئید

پراکسیداز باعث کاهش عملکرد سلول های فولیکول تیروئید با کاهش به دام انداختن یدید و اختلال در سنتز هورمونهای تیروئید می شود.

آزمایشات تیروئید، که سطح هورمون های تیروئیدی، و یا پروتئین ها و آنزیم های خاص

این غده و یا آنتی بادی های بر علیه آنها را در خون بررسی می نمایند، به پزشکان در تشخیص بیماری های تیروئید که در زیر آمده است کمک می کند:

پرکاری تیروئید: وقتی سطح هورمون های تیروئیدی در خون خیلی زیاد است.

بیماری گریوز: شایعترین علت پرکاری تیروئید

کم کاری تیروئید: وقتی سطح هورمونهای تیروئید خیلی کم است

بیماری هاشیموتو: شایع ترین علت کم کاری تیروئید

ندولهای تیروئید:

سرطان تیروئید

آزمایشات مرتبط با عملکرد تیروئید

پزشکان ممکن است یک یا چند آزمایش خون را برای بررسی عملکرد تیروئید درخواست نمایند. آزمایشات معمول ممکن است شامل تست هورمون تحریک کننده تیروئید (TSH)،T4 ، T3، و نیز آزمایش های آنتی بادی های اختصاصی تیروگلوبولین باشد.

تست TSH

بررسی سطح سرمی هورمون TSH معمولاً از معمولترین تست ها در آزمایشات تیروئیدی است. سطح بالای TSH اغلب

به معنای ابتلا به کم کاری تیروئید یا تیروئید کم کار است. این بدان معنی است که تیروئید به اندازه کافی هورمون تولید نمی کند

و به همین دلیل هیپوفیز ترشح بیشتر TSH در خون را برای تحریک تیروئید به ترشح هورمون های T4 و تا حدی T3 انجام می دهد.

در مقابل، سطح پایین TSH معمولاً به معنای پرکاری تیروئید یا تیروئید بیش فعال است. این بدان معنی است که تیروئید بیش از حد هورمون تولید می کند،

و بنابراین هیپوفیز تولید و ترشح TSH را به حداقل می رساند تا تحریک تیروئید به تولید هورمون به کمترین حد ممکن برسد.

اگر سطح TSH سرمی در حد معمول نباشد، برای یافتن علت این مشکل حداقل تست T4 باید انجام شود.

 تست T4

سطح بالای T4 در سرم ممکن است به معنای پرکاری تیروئید باشد. ولی، سطح پایین هورمون T4 ممکن است

به معنای کم کاری تیروئید باشد. به هر حال، در بعضی موارد، بالا یا پایین بودن سطح T4 ممکن است

به معنای مشکل تیروئیدی نباشد. در زنان باردار و یا مصرف داروهای

ضد بارداری خوراکی، سبب افزایش سطح هورمون های تیروئیدی می شود.

در مقابل، بیماری های سخت و مصرف دارو های کورتیکواستروئیدی (برای درمان آسم، آرتروز و نظیر آن) نیز می تواند سطح T4 را کاهش دهد.

تست T3

اگر احتمال پرکاری تیروئید وجود داشته باشد ممکن است به انجام تست T3 نیز نیاز باشد،

هر چند که ممکن است سطح T4 نیز طبیعی باشد. گاهی اوقات سطح T4 طبیعی است،

اما سطح T3 بالاتر از حد نرمال است. بنابراین، اندازه گیری سطح T4 و T3 می تواند در تشخیص پرکاری تیروئید مفید باشد.

تست های آنتی بادی تیروئید

آنتی بادی های تیروئید هنگامی ساخته می شوند که سیستم ایمنی بدن به اشتباه به غده تیروئید حمله کند.

از این تست ها می توان به بررسی سطح سرمی تیروگلوبیولین (TG)، آنتی بادی اختصاصی تیروگلوبیولین (anti-TG)، تیروئید پراکسیداز TPO و anti-TPO اشاره نمود.

اندازه گیری سطح آنتی بادی های تیروئید می تواند در تشخیص اختلالات خود ایمنی مرتبط با تیروئید مفید باشد.

از این بیماری ها می توان بیماری هاشیموتو را نام برد که شایع ترین علت کم کاری تیروئید است.

در بیماری هاشیموتو، پراکسیداز تیروئید (TPO) هدف آنتی بادی هایی قرار می گیرد که آنتی بادی های

ضد تیروکسید پراکسیداز (anti-TPO antibodies) نامیده می شوند. همچنین، آنتی بادی های

آنتی تیروگلوبولین (Anti-TG Ab) در بیماران مبتلا به تیروئیدیت هاشیموتو وجود دارد.

آنتی بادی های ضد پروتئین تیروگلوبولین می توانند منجر به از بین رفتن سلول های تیروئیدی شوند.

تخریب سلولهای تیروئیدی نیز می تواند منجر به کم کاری تیروئید شود.

بررسی تیتر آنتی بادی های فوق الذکر در تشخیص این بیماری استفاده می شود.

بیماری گریوز نیز که شایع ترین علت پرکاری تیروئید است با علل مشکلات خودایمنی ایجاد می شود.

تست های تشخیصی سرطان های تیروئید

تیروگلوبولین نیز که پروتئین اختصاصی بافت تیروئید است به عنوان حامل هورمون تیروئید وارد خون می شود.

غده تیروئید تنها اندامی است که TG تولید می کند. بنابراین، تست TG برای مشخص کردن اینکه سلول های تیروئیدی

در بدن وجود دارند یا خیر بسیار مناسب است. پاسخ به این سئوال برای بیمارانی که بدلیل تومور،

تیروئید آنها برداشته شده است بسیار حائز اهمیت می باشد. پس از خارج شدن کل تیروئید، سطح تیروگلوبولین

در خون باید نزدیک به صفر باشد. در واقع، از تیروگلوبولین به عنوان یک نشانگر تومور برای سرطان تیروئید استفاده می شود.

بنابراین، در افراد فوق تا مدتها پس از انجام عمل برداشت تیروئید (تیروئیدکتومی)، تست TG انجام می شود

تا از عدم برگشت تومور تیروئید اطمینان حاصل گردد. اگر سطح تیروگلوبولین پس از برداشتن کل تیروئید بالا برود،

این نگرانی وجود دارد که احتمال برگشت سرطان و یا گسترش آن به متاستاز وجود دارد.

در موارد سرطانهای نادر تیروئیدی، یک تومور مارکر دیگر از تیروئید به نام کلسیتونین (Calcitonin)

سطح بالایی در خون می یابد. بررسی سطح سرمی این هورمون در تشخیص چنین تومور های تیروئیدی کاربرد دارد.

اختلالات غده تیروئید

تیروئید غده ای کوچک و پروانه ای شکل است که در پایه گردن قرار دارد. تیروئید جزء بسیار مهمی از شبکه پیچیده غدد است که با نام سیستم غدد درون ریز شناخته می شوند. دستگاه غدد درون ریز نقش تعیین کننده ای در هماهنگی بسیاری از فعالیت های بدن به عهده دارد. غده تیروئید هورمون هایی تولید می کند که سوخت و ساز بدن را تنظیم می کند.
چندین اختلال مهم در عملکرد این غده می تواند رخ دهد که در اثر این اختلالات، تیروئید هورمون زیادی تولید و ترشح می کند (پرکاری تیروئید) و یا میزان تولید و ترشح هورمون های تیروئیدی کاهش می یابد (کم کاری تیروئید).
چهار اختلال شایع تیروئید عبارتند از: بیماری هاشیموتو، بیماری گریوز، گواتر و ندولهای تیروئید.

پر کاری تیروئید

در پرکاری تیروئید غده تیروئید بیش فعال می شود و بیش از حد هورمون تولید می کند.

بیماری گریوز

شایع ترین علت پرکاری تیروئید بیماری گریوز است که در حدود ۷۰ درصد از مبتلایان به تیروئید بیش فعال وجود دارد. ندول های موجود در تیروئید – وضعیتی به نام گواتر سمی گره یا گواتر مولتی مدولار – همچنین می تواند باعث تولید بیش از اندازه هورمون های تیروئیدی شود.

تولید بیش از حد هورمون های تیروئید منجر به علائم زیر می گردد:
بی قراری
عصبی بودن
تپش قلب
تحریک پذیری
افزایش تعرق
لرزیدن
اضطراب
مشکل خواب
پوست نازک
مو و ناخن های شکننده
ضعف عضلانی
کاهش وزن
بیرون زدن چشم از حدقه (در بیماری گریوز)

تشخیص پرکاری تیروئید

آزمایش خون برای بررسی میزان هورمون های تیروئید شامل T4 و TSH در خون می تواند وضعیت عمومی و عملکرد تیروئید را نشان دهد. همچنین تجویز ید رادیواکتیو به صورت دهانی و یا به صورت تزریق می تواند جزئیات بیشتری از عملکرد و وضعیت تیروئید را نشان دهد.

کم کاری تیروئید

کم کاری تیروئید برعکس پرکاری تیروئید بوده و غده تیروئید در این شرایط هورمون کمی تولید می کند. کم کاری تیروئید غالباً در اثر بیماری هاشیموتو، جراحی برای برداشتن غده تیروئید و یا آسیبهای ناشی از اشعه درمانی ایجاد می شود.

تولید بسیار کم هورمون های تیروئیدی منجر به علائم زیر می شود:

خستگی
پوست خشک
افزایش حساسیت به سرما
مشکلات حافظه
یبوست
افسردگی
افزایش وزن
ضعف
ضربان قلب آهسته
کما

بیماری هاشیموتو

بیماری هاشیموتو به عنوان تیروئیدیت لنفوسیتی مزمن نیز شناخته می شود.
این بیماری شایع ترین علت کم کاری تیروئید می باشد.
این بیماری در هر سنی ممکن است رخ دهد، اما بیشتر در زنان میانسال مشاهده شده و هنگامی رخ می دهد
که سیستم ایمنی بدن به اشتباه به سلولهای تیروئیدی حمله کرده و به آرامی غده تیروئید
و توانایی تولید هورمون سرکوب می شود. برخی از افراد با موارد خفیف بیماری هاشیموتو ممکن است
علائم واضحی نداشته باشند. این بیماری می تواند سالها پایدار بماند و علائم آن اغلب نامشهود است. علائم عمومی این بیماری در زیر آمده است:
خستگی
افسردگی
یبوست
افزایش وزن خفیف
پوست خشک
موهای خشک و رقیق
صورت کم رنگ و پف دار
قاعدگی شدید و نامنظم در خانمها
عدم تحمل سرما
تیروئید بزرگ یا گواتر

تشخیص بیماری هاشیموتو

آزمایش سطح TSH اغلب اولین مرحله هنگام غربالگری برای هر نوع اختلال تیروئید است. اگر برخی از علائم فوق نیز مشهود باشد، پزشک معالج ممکن است آزمایش TSH را درخواست نماید که معمولاً همراه با آن دیگر آزمایشات تیروئیدی شامل بررسی هورمون های تیروئیدی (T3 یا T4) نیز بررسی می گردد. از آنجا که بیماری هاشیموتو یک بیماری خود ایمنی است، در چنین آزمایشاتی همچنین آنتی بادی های غیر طبیعی که به بافت تیروئیدی حمله می نمایند نیز بررسی می شوند.

بیماری گریوز

بیماری گریوز نیز یک اختلال خود ایمنی است که وقتی سیستم ایمنی بدن به اشتباه به غده تیروئید حمله می کند رخ می دهد. این می تواند باعث تولید بیش از حد هورمونها و اختلال در سوخت و ساز بدن نیز شود. این بیماری ارثی بوده و ممکن است در هر سنی در مردان یا خانمها بروز کند و از جمله عوامل خطرزا در افزایش بروز این بیماری می توان استرس ، بارداری و سیگار کشیدن را نام برد.
هنگامی که سطح بالایی از هورمون تیروئید در جریان خون شما وجود دارد ، متابولیسم عمومی بدن شدت گرفته و علائمی که در پرکاری تیروئید مشاهده می شود بروز می یابد:

تشخیص بیماری گریوز

با معاینه معمولی نیز بزرگی تیروئید، چشم های از حدقه بیرون زده و علائم افزایش متابولیسم از جمله نبض سریع و فشار خون بالا توسط پزشک مشخص می شود. آزمایش خون می تواند برای مشخص شدن سطح بالای T4 و سطح پایین TSH که هر دو نشانه بیماری گریوز هستند، درخواست گردد.

گواتر

گواتر بزرگی غیر سرطانی غده تیروئید است و شایع ترین علت جهانی آن کمبود ید در رژیم غذایی است. گواتر می تواند هر کسی را در هر سنی تحت تأثیر قرار دهد، به خصوص در مناطقی از جهان که رژیم غذایی عاری از ید و یا فقیر از نظر این عنصر مصرف می شود. از دیگر عوامل خطرزا می توان به سوابق خانوادگی، استفاده از داروهای خاص، بارداری و قرار گرفتن در معرض اشعه اشاره نمود.

اگر گواتر شدید نباشد، ممکن است علائمی وجود نداشته باشد. ولی، بسته به اندازه ممکن است گواتر در صورت بزرگ شدن به اندازه کافی باعث ایجاد علائمی که در زیر آمده است شود:

احساس تورم یا تنگی در گردن
مشکل در تنفس یا بلع
سرفه یا خس خس سینه
تغییر در صدا

ندولهای تیروئیدی

ندولهای تیروئید در واقع گره هایی هستند که در بافت و یا روی غده تیروئید می توانند رشد کنند. عوامل مختلفی در ایجاد ندولها موثر است ولی نقش کمبود ید و بیماری هاشیموتو در شکل گیری این گره ها مشخص شده است. بیشتر ندولها خوش خیم هستند، اما در درصد کمی از موارد نیز می توانند سرطانی باشند. بیشتر ندول های تیروئید هیچ علامتی ایجاد نمی کنند. با این حال، اگر به اندازه کافی بزرگ شوند، می توانند باعث تورم در گردن شده و منجر به مشکلات تنفسی و بلع، درد و گواتر شوند.
برخی گره ها هورمون تیروئید تولید نموده و باعث افزایش غیر طبیعی سطح هورمون های تیروئیدی در جریان خون می شوند. وقتی این اتفاق بیفتد، علائم مشابه علائم پرکاری تیروئید رخ می دهد.
از طرف دیگر ، اگر گره ها به بیماری هاشیموتو مرتبط باشند ، علائم مشابه کم کاری تیروئید خواهد بود.

تشخیص ندولهای تیروئیدی

بیشتر گره ها در معاینات معمولی تشخیص داده می شوند ولی آزمایش TSH و هورمون های تیروئیدی و نیز اسکن تیروئید نیز می توانند از وضعیت عملکرد تیروئید را نشان دهند.
ندول های خوش خیم تیروئید تهدید کننده زندگی نیستند و معمولاً نیازی به درمان ندارند. ولی، گره های سرطانی بسیار نادر بوده و بسته به نوع تومور نیاز به تشخیص سریع و درمان دارند.

اختلالات شایع تیروئید در کودکان

اختلالات تیروئیدی معمول در کودکی عبارتند از:
کم کاری تیروئید
پرکاری تیروئید
ندولهای تیروئید
سرطان تیروئید
بعضی اوقات کودکان با مشکل تیروئید به دنیا می آیند.

کم کاری تیروئید

کودکان می توانند انواع مختلفی از کم کاری تیروئید را به صورت مادزادی داشته باشند.

  • کم کاری تیروئید مادرزادی وقتی رخ می دهد که غده تیروئید در بدو تولد به درستی رشد نکند.
  • کم کاری تیروئید خود ایمنی در اثر یک بیماری خود ایمنی ایجاد می شود که در آن سیستم ایمنی به غده تیروئید حمله می کند. این بیماری اغلب در اثر تیروئیدیت لنفوسیتی مزمن ایجاد می شود. کم کاری تیروئید خود ایمنی غالباً در سالهای نوجوانی ظاهر می شود و در دختران شایع تر از پسران است. علائم کم کاری تیروئید در کودکان نیز عموماً شامل مواردی است که در بزرگسالان مشاهده می شود.

  پرکاری تیروئید

دلایل متعدد پرکاری تیروئید در کودکان وجود دارد ولی بیماری گریوز یکی از آن موارد است. بیماری گریوز در کودکان نسبت به بزرگسالان کمتر دیده می شود. بیماری گریوز اغلب در سالهای نوجوانی ظاهر می شود و بیشتر دختران را تحت تأثیر قرار می دهد. ندول های تیروئید با عملکرد بالا می تواند در کودکان مشاهده شود و سبب افزایش سطج هورمونهای تیروئیدی در خون می گردد. تیروئیدیت در اثر التهاب در غده تیروئید ایجاد می شود که باعث می شود هورمونهای تیروئیدی در جریان خون افزایش یابند.

ندولهای تیروئیدی

ندول های تیروئید در کودکان نادر است، اما در صورت بروز، احتمال ابتلا به سرطان بیشتر افزایش می یابد. نشانه بارز و اصلی گره تیروئیدی در کودکان، ایجاد توده در گردن است.

سرطان تیروئید

سرطان تیروئید شایعترین نوع سرطان غدد درون ریز در کودکان است. علائم سرطان تیروئید در کودکان نیز شباهت زیادی به علائم این سرطان در بزرگسالان دارد.

کم خونی داسی شکل (sickle-shaped cell anemia)

کم خونی داسی شکل (sickle-shaped cell anemia)

کم خونی داسی شکل نوعی بیماری کم خونی است که در آن گلبولهای قرمز سالم و کافی برای حمل اکسیژن در خون وجود ندارد.
به طور معمول، گلبول های قرمز انعطاف پذیر و گرد هستند و به راحتی در خون و از طریق رگ های خونی منتقل می شوند.
در کم خونی داسی شکل، گلبول های قرمز سفت و چسبنده بوده و به دلیل اختلالات ساختاری حالت هلالی شکلی دارند.
این سلول های با شکل نامنظم (هموگلوبین S) می توانند در رگ های خونی کوچک گیر افتاده و در نتیجه جریان خون و اکسیژن به قسمت هایی از بدن کند
یا مسدود می شود. تا به حال هیچ درمان موثری برای اکثر مبتلایان به کم خونی داسی شکل وجود نداشته است.
اما درمان ها می توانند درد را تسکین داده و از بروز مشکلات مرتبط با بیماری جلوگیری نمایند.

علائم کم خونی داسی شکل

علائم و نشانه های کم خونی سلول داسی که در افراد متفاوت است و با گذشت زمان تغییر می کنند، عبارتند از:

خستگی و ناتوانی

گلبول های قرمز معمولاً در حدود ۱۲۰ روز زندگی می کنند و سپس با سلولهای جدید
جایگزین می شوند. اما سلولهای داسی شکل معمولاً طی ۱۰ تا ۲۰ روز می میرند و همین امر سبب کمبود
گلبولهای قرمز (کم خونی) می شود. در اثر کمبود گلبولهای قرمز خون، بدن قادر به دریافت
اکسیژن کافی و مورد نیاز برای سوخت و ساز نبوده و به همین دلیل احساس خستگی و ناتوانی در انجام امور روزانه یکی از پیامدهای کم خونی می باشد.

بحران های درد

دوره های درد که با عنوان بحران های درد (Crises) هم شناخته می شوند
به عنوان یکی از علائم اصلی کم خونی داسی شکل شناخته می شوند.
درد هنگامی ایجاد می شود که گلبول های قرمز داسی شکل در جریان خون سبب
انسداد رگ های خونی ریز به سمت قفسه سینه، شکم و مفاصل می شوند. درد همچنین می تواند در استخوانها نیز بروز یابد.
تورم دردناک دست و پاها.
بیماری های عفونی متوالی.
رشد کم.
مشکلات بینایی.
تورم شکم.
تب.
پوست رنگ پریده و ناخن های کمرنگ.
رنگ زرد پوست یا سفیدی چشم ها.
علائم سکته مغزی.

علل کم خونی داسی شکل

کم خونی داسی شکل در اثر جهشهای ژنتیکی ایجاد می شود. در کم خونی داسی شکل،
هموگلوبین غیر طبیعی باعث می شود گلبول های قرمز سفت و سخت، چسبنده و بد شکل شوند.
اگر فقط یکی از والدین ژن سلول داسی شکل را به کودک منتقل کند،
آن کودک ویژگی سلول داسی شکل را دارد ولی معمولاً در این حالت
بیماری شدت کمی داشته و علائم خفیف بوده و یا محسوس نیستند.
برای اینکه کودک با کم خونی داسی شکل متولد شود، هر دو والدین باید ژن داسی شکل را داشته باشند.

عوارض کم خونی داسی شکل

سکته مغزی

اگر سلولهای داسی شکل جریان خون را در ناحیه ای از مغز مسدود کنند،
احتمال وقوع سکته مغزی وجود خواهد داشت. علائم سکته مغزی شامل تشنج، ضعف یا بی حسی دست و پا، مشکلات ناگهانی گفتار و از دست دادن هوشیاری است.

سندرم حاد قفسه سینه

این عارضه تهدید کننده زندگی باعث درد قفسه سینه،
تب و مشکل در تنفس می شود. سندرم حاد قفسه سینه می تواند در اثر عفونت
ریه یا در اثر ازدحام سلولهای داسی شکل و انسداد رگهای خونی ریز در ریه ها ایجاد شود.

فشار خون ریوی

احتمال ابتلای افراد مبتلا به کم خونی داسی شکل به فشار خون بالای ریوی وجود دارد.

آسیب به اعضای بدن

به دام افتادم افتادن مقادیر بالای گلبولهای قرمز داسی شکل در جریان
خون در رگ های خونی ریز سبب انسداد رگ های خونی ریز و اختلال خون رسانی به اندام های
مربوطه می شود و اندام مبتلا به این اختلال به خوبی تغذیه نشده و از اکسیژن نیز محروم می ماند.
محرومیت مزمن برای بافت ها و اندام های حساس مانند اعصاب و برخی اندام های حیاتی از جمله کلیه ها،
کبد و طحال آسیب جدی رسانده و برای بعضی اعضای بدن می تواند کشنده باشد.

کوری

سلول های داسی شکل می توانند رگ های خونی ریزی را که وظیفه تغذیه چشم را عهده دار هستند مسدود کنند.
با گذشت زمان، این می تواند به بخشی از چشم که تصاویر بصری را پردازش می کند و منجر به کوری می شود، آسیب برساند.

سنگ صفرا

در اثر تجزیه گلبولهای قرمز ماده ای به نام بیلی روبین تولید می شود و سطح بالای بیلی روبین در بدن می تواند منجر به سنگ صفرا شود.

پریاپیسم

مردان مبتلا به کم خونی داسی شکل می توانند نعوظ دردناک و طولانی مدت داشته باشند. وضعیتی به نام پریاپیسم.

تشخیص

آزمایش خون می تواند برای تشخیص هموگلوبین S استفاده شود. اگر آزمایش غربالگری هموگلوبین S منفی باشد،
فرد هیچ ژن مرتبط با گلبول داسی شکل ندارد. اگر آزمایش غربالگری مثبت باشد، آزمایش های بیشتر برای تعیین
وجود یک یا دو ژن انجام خواهد شد. بیماری کم خونی داسی شکل با نمونه برداری
از مایعات اطراف کودک در رحم مادر (مایع آمنیوتیک) می تواند در یک نوزاد متولد نشده تشخیص داده شود.

تست بیلی روبین

تست بیلی روبین

آزمایش بیلی روبین میزان بیلی روبین خون را اندازه گیری می کند.
بیلی روبین یک ماده زرد-نارنجی است که در هنگام تجزیه طبیعی
گلبول های قرمز آزاد می شود. بیلی روبین از طریق کبد وارد سیستم دفعی شده و در مدفوع دفع می شود.
سطوح بالای بیلی روبین در خون ممکن است نشاندهنده مشکلات کبدی و یا سرعت
بالای از بین رفتن گلبولهای قرمز (همولیز) باشد. یکی از دلایل مهم و بی ضرر افزایش بیلی روبین،
سندرم گیلبرت، و در نتیجه کمبود آنزیمی است که به تجزیه بیلی روبین کمک می کند.
سطح بیلی روبین خون همچنین ممکن است تحت تأثیر برخی غذاها، داروها یا ورزش شدید نیز تغییر یابد.
آزمایش بیلی روبین یک جزء از پروفایل آزمایشات کبدی است که وضعیت عمومی سلامت کبد را نشان می دهد که می تواند در تشخیص موارد زیر مفید واقع شود:
زردی. افزایش بیلی روبین می تواند باعث زرد شدن پوست و سفیدی چشم شما (زردی) شود.
انسداد مجاری صفراوی.
تشخیص و نظارت بر پیشرفت سایر بیماری های کبدی مانند هپاتیت.
تشخیص علل تخریب گلبول های قرمز.
بررسی وضعیتو پیشرفت درمان.
ارزیابی مسمومیت دارویی.
برخی از آزمایشات متداول که ممکن است همزمان با آزمایش بیلی روبین انجام شود شامل موارد زیر است:
پروفایل آزمایشات عملکرد کبد شامل آنزیم های کبدی آلکالین ترانس آمیناز (ALT)، آسپارتات ترانس آمیناز (AST). آلکالین فسفاتاز (ALK)، و گاما گلوتامیل ترانس پپتیداز (GGT) است.
آلبومین و پروتئین کل. سطح آلبومین و پروتئین کل نشان می دهد که کبد به چه میزان پروتئین هایی را تولید می کند که بدن برای مبارزه با عفونت ها و انجام سایر عملکردها نیاز دارد.
شمارش کامل خون.
زمان پروترومبین. این آزمایش زمان لخته شدن پلاسما را اندازه گیری می کند.
تست بیلی روبین خود انواعی نیز دارد که شامل آزمایش بیلی روبین به عنوان بیلی روبین مستقیم، غیرمستقیم یا کل است.

کلسترول خون

کلسترول خون

کلسترول از انواع چربی ها بوده و در خون نیز وجود دارد. بدن برای ساخت سلولهای سالم به کلسترول نیاز دارد، اما کلسترول زیاد می تواند خطراتی از جمله بیماری های قلبی و عروقی را به همراه داشته باشد.
بالا بودن غلظت کلسترول در خون سبب تشکیل رسوبات چربی در رگ های خونی خود ایجاد کنید. سرانجام ، این رسوبات رشد می کنند و این امر باعث می شود که خون کافی در شریان های شما جریان یابد. بعضی اوقات ، این سپرده ها می توانند به طور ناگهانی شکسته شوند و لخته ای تشکیل دهند که باعث حمله قلبی یا سکته مغزی شود.
کلسترول بالا می تواند زمینه ژنتیکی داشته باشد، اما شیوه زندگی شهری ناسالم (Life style) مهمترین نقش را در افزایش کلسترول خون دارد. یک رژیم غذایی سالم، ورزش به خوبی سبب کاهش کلسترول خون می شوند.
توصیه می شود برای کودکان و جوانان که هیچ فاکتور خطری برای بیماری های قلبی ندارند، معمولاً یک بار در سنین ۹ تا ۱۱ سالگی و سپس بین سنین ۱۷ تا ۱۹ سالگی تست کلسترول انجام شود.
اگر نتایج آزمایش در محدوده مطلوب نباشد، ممکن است نیاز به انجام آزمایشات تکمیلی باشد. پزشک با شناختی که از وضعیت بیمار دارد و نیز آگاهی از سوابق خانوادگی کلسترول بالا، بیماری های قلبی یا سایر عوامل خطر مانند استعمال دخانیات، دیابت، فشار خون بالا، پیدا می کند، آزمایشات بیشتری را درخواست می نماید.

علل کلسترول بالا

در خون، کلسترول همراه با پروتئین ها گردش می نماید و به ترکیب پروتئین و کلسترول، لیپوپروتئین گفته می شود. بنابراین انواعی از کلسترول در خون وجود دارد:

  • لیپوپروتئین با چگالی کم که به LDL یا کلسترول “بد” نیز معروف است. این لیپوپروتئین ذرات کلسترول در بدن منتقل می کند. کلسترول LDL پتانسیل بالایی برای رسوب در دیواره رگها داشته و سبب سخت، تمگ و شکنندگی آنها می شود.
  • لیپوپروتئین با چگالی بالا که با اسامی HDL یا کلسترول “خوب” نیز شناخته می شود و کلسترول اضافی را جمع آوری می کند و دوباره آن را به کبد می برد. عواملی مانند کم تحرکی، اضافه وزن و چاقی و نیز رژیم غذایی ناسالم سبب افزایش کلسترول و نیز کاهش کلسترول HDL می شوند.

 
عوامل خطر
عواملی که می توانند خطر کلسترول بد را افزایش دهند عبارتند از:

  • رژیم غذایی نامناسب. خوردن چربی اشباع موجود در محصولات حیوانی و چربی های ترانس موجود در برخی از شیرینی ها می تواند سطح کلسترول را بالا ببرد. غذاهایی که کلسترول بالایی دارند مانند گوشت قرمز و لبنیات پر چرب نیز باعث افزایش کلسترول می گردند.
  • چاقی. داشتن شاخص توده بدنی (BMI) در محدوده ۳۰ یا بیشتر نشاندهنده خطر کلسترول بالا می باشد.
  • عدم تحرک و ورزش. ورزش به افزایش HDL یا کلسترول “خوب” بدن کمک نموده و همچنین سبب افزایش اندازه ذرات تشکیل دهنده LDL یا کلسترول “بد” می گردد که منتج به کم خطر شدن آنها می شود.
  • استعمال دخانیات. استعمال دخانیات به دیواره رگهای خونی آسیب زده و امکان رسوب ذرات چربی در دیواره رگها افزایش می یابد. به همین صورت استعمال دخانیات سبب کاهش سطح HDL یا کلسترول “خوب” نیز می گردد.
  • سن. خطر بالا رفتن کلسترول در افراد مسن بیشتر است. همچنین در سنین بالاتر توانایی کبد در از بین بردن کلسترول LDL کاهش می یابد.
  • دیابت. قند خون بالا سبب افزایش سطح کلسترول خطرناک بنام لیپوپروتئین با چگالی بسیار کم (VLDL) و کاهش کلسترول HDL می شود. قند خون بالا همچنین به غشای عروقی نیز آسیب وارد می نماید.

عوارض

  • آترواسکلروز: کلسترول بالا می تواند باعث تجمع خطرناک کلسترول و سایر رسوبات در دیواره شریان ها (آترواسکلروز) شود. این رسوبات (پلاکها) می توانند جریان خون را در سرخرگهای مختل نمایند، که خود می تواند عوارضی شامل موارد زیر داشته باشد:
  • درد قفسه سینه. اگر دیواره شریان هایی که قلب را تغذیه می کنند (عروق کرونر) دچار مشکل رسوب چربی شود، ممکن است درد قفسه سینه (آنژین) و سایر علائم بیماری عروق کرونر بروز یابد.
  • حمله قلبی. در صورت پارگی پلاک ها، لخته های خونی کوچکی می تواند در محل پارگی پلاک تشکیل شود که می تواند منتج به مسدود شدن جریان خون و یا اختلال جریان خون در شریان در پایین دست گردد. اگر جریان خون به بخشی از قلب دچار اختلال گردد و یا متوقف شود، حمله قلبی رخ می دهد.
  • سکته مغزی. هنگامی رخ می دهد كه لخته خون جریان خون را به بخشی از مغز مسدود كند.

 
جلوگیری
تغییر سبک زندگی می تواند کلسترول خون را کاهش دهد و همچنین از ابتلا به کلسترول بالا جلوگیری نماید. همچنین موارد زیر نیز در این زیمنه مفید واقع می شود.

  • استفاده از یک رژیم غذایی کم نمک و حاوی مقادیر بالای میوه ها، سبزیجات و غلات کامل.
  • استفاده محدود از چربی های حیوانی.
  • کاهش وزن و حفظ وزن سالم.
  • ترک استعمال دخانیات.
  • ورزش منظم (روزانه حداقل ۳۰ دقیقه ورزش)
  • کاهش استرس در زندگی

تشخیص
آزمایش خون برای بررسی میزان کلسترول و آزمایشات پروفایل چربی شامل موارد زیر:

  • کلسترول کل
  • کلسترول LDL
  • کلسترول HDL
  • تری گلیسیریدها – نوعی چربی در خون است

برای دقیق ترین اندازه گیری ها، قبل از گرفتن نمونه خون به مدت نه تا ۱۲ ساعت چیزی نخورید و نیز ننوشید(به جز آب).

در مقابل سطح کلسترول بالا که خطرناک است، کلسترول پایین معمولاً بهتر است، اما در موارد نادر، داشتن سطح بسیار پایین لیپوپروتئین با چگالی کم (LDL یا “بد”) یا کلسترول کل بسیار پایین می تواند مشکلاتی را به همراه داشته باشد. اگرچه خطرات نادر هستند، اما سطح بسیار پایین کلسترول LDL ممکن است با افزایش خطر ابتلا به آن همراه باشد:

  • سرطان
  • سکته هموراژیک
  • افسردگی
  • اضطراب
  • سطوح پایین کلسترول خون مادر در هنگام بارداری می تواند سبب زایمان زودرس و وزن کم نوزاد گردد.

کم خونی فقر آهن

کم خونی (Anemia)

کم خونی شرایطی است که در آن گلبول های قرمز سالم کافی در خون برای حمل اکسیژن به بافت های بدن وجود ندارد. کم خونی به طور معمول احساس خستگی و ضعف ایجاد می نماید. اشکال مختلفی از این بیماری وجود دارد که هر کدام علت خاص خود را دارند ولی این بیماری می تواند موقت یا طولانی مدت باشد و می تواند شدت های مختلفی نیز داشته باشد.

انواع کم خونی:

  • کم خونی آپلاستیک
  • نارسایی کمبود آهن
  • کم خونی سلولی
  • تالاسمی
  • کم خونی کمبود ویتامین

علائم

علائم کم خونی بسته به علت متفاوت است، ولی اگر کم خونی ناشی از یک بیماری مزمن باشد شاید علائم کم خونی در اثر بیماری زمینه ای کمتر بروز یابد و با آزمایش تشخیص داده شود. همچنین، در ابتدا کم خونی می تواند آنقدر خفیف باشد که مخفی باقی بماند. اما با تشدید کم خونی علائم بدتر می شود.

علائم زیر در بیشتر کم خونی ها رایج می باشد:

  • خستگی
  • ضعف
  • پوست کمرنگ یا زرد
  • ضربان قلب نامنظم است
  • تنگی نفس
  • سرگیجه یا سرگیجه
  • درد قفسه سینه
  • دست و پاهای سرد
  • سردرد

علل کم خونی

  • بازده پایین تولید گلبول قرمز.
  • خونریزی.
  • مرگ سریع گلبول های قرمز.

انواع مختلف کم خونی دلایل مختلفی دارد. آنها شامل موارد زیر هستند:

  • فقر آهن شایع ترین نوع کم خونی، نارسایی فقر آهن بدن است. مغز استخوان برای ساخت هموگلوبین، به آهن احتیاج دارد و در شرایط فقر آهن، بدن نمی تواند هموگلوبین کافی برای گلبول های قرمز تولید کند. این نوع کم خونی در زنان باردار بسیار رایج است و به همین دلیل توصیه می شود که زنان باردار مکمل آهن مصرف نمایند. همچنین در اثر خونریزی، مانند خونریزی شدید قاعدگی، زخم، سرطان و استفاده منظم برخی از داروهای تسکین دهنده مانند آسپرین که می تواند باعث التهاب آستر معده و در نتیجه از دست رفتن خون شود، این نوع کم خونی بروز می نماید.
  • کم خونی کمبود ویتامین. فولات و کوبالامین (ویتامین B-12) از مواد مغذی مورد نیاز بدن برای تولید گلبولهای قرمز هستند و رژیم غذایی فاقد این ویتامینها می تواند باعث کاهش تولید گلبولهای قرمز و کم خونی گردد. همچنین در برخی افراد و به دلایل ژنتیکی علی رغم مصرف مقادیر کافی B-12 قادر به جذب این ویتامین نبوده و به همین دلیل دچار کم خونی کمبود ویتامین می شوند و به این نوع کم خونی، آنمی خطرناک گفته می شود.
  • کم خونی التهاب. برخی از بیماری ها – مانند سرطان ، HIV/AIDS ، آرتریت روماتوئید ، بیماریهای کلیوی ، بیماری کرون و سایر بیماری های التهابی حاد یا مزمن نیز می توانند در تولید گلبول های قرمز اختلال ایجاد نموده که سبب بروز کم خونی در قالب بیماری های زمینه ای بالا می شود.
  • کم خونی آپلاستیک. این کم خونی نادر و کشنده در شرایطی رخ می دهد که بدن به اندازه کافی گلبول قرمز تولید نکند. علل کم خونی آپلاستیک شامل عفونت ها، مصرف داروهای خاص، بیماری های خود ایمنی و قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی سمی است.
  • کم خونی های مرتبط با بیماری مغز استخوان. بیماری هایی از جمله سرطان خون و میلوفیبروز می تواند با تأثیر بر تولید سلولهای خون در مغز استخوان سبب بروز کم خونی شوند.
  • کم خونی همولیتیک. این نوع کم خونی هنگامی ایجاد می شود که گلبول های قرمز خون سریعتر از زمانی که باید فعالیت خود را به صورت طبیعی از دست بدهند، از بین بروند و در این شرایط مغز استخوان نمیتواند با سرعت مناسب آنها را با سلولهای جدیدجایگزین کند. برخی از بیماری های خونی باعث از بین رفتن گلبول های قرمز می شود. چنین شرایطی به دلیل مشکلات ژنتیکی و یا ابتلا به برخی بیمارها ایجاد می گردد.
  • کم‌خونی داسی شکل (Sickle cell anemia). این بیماری یک مشکل ارثی است که این نوع کم خونی همولیتیک را ایجاد می نماید. این بیماری به دلیل نقصان ژنتیکی هموگلوبین ساخته شده سبب تولید گلبولهای قرمز می شود که شکل هلالی یا داسی داشته و غیر طبیعی هستند. این گلبول های با شکل نامتعارفبه صورت زودرس می میرند و در نتیجه کمبود مزمن گلبولهای قرمز ایجاد می شود.

عوامل خطر

عوامل مختلفی می توانند سبب بروز کم خونی و یا افزایش احتمال ابتلا به انواع آن شوند که در زیر آمده است.

  • رژیم غذایی فاقد ویتامین ها و مواد معدنی. مصرف مداوم غذاهای حاوی آهن، ویتامین B-12 و فولات کم سبب افزایش خطر کم خونی می گردد.
  • اختلالات روده ای. ابتلا به اختلالات روده ای که سبب اختلال در جذب مواد مغذی در روده کوچک می شود (مانند بیماری کرون و سلیاک) می تواند منجر به کم خونی گردد.
  • قاعدگی زنان.
  • بارداری.
  • بیماری های مزمن. ابتلا به سرطان، نارسایی کلیه، دیابت یا بیماری های مزمن دیگر می توانند سبب کم خونی شوند. از دست رفتن خون از طریق زخمها و یا بیماریهایی مانند هموروئید نیز می تواند منجر به کم خونی شود.
  • سابقه خانوادگی.
  • سن. افراد بالای ۶۵ سال به تدریج در معرض کم خونی قرار می گیرند.

عوارض ابتلا به کم خونی

  • خستگی شدید. کم خونی شدید می تواند سبب ناتوانی و احساس خستگی شدید گردد که منجر به ناتوانی در انجام کارهای روزمره می گردد.
  • مشکلات قلبی کم خونی می تواند به ضربان قلب سریع یا نامنظم (آریتمی) منجر شود. در شرایط کم خونی، احتمال بزرگ شدن قلب یا نارسایی قلبی نیز وجود دارد.
  • مرگ. برخی از کم خونی های ارثی، مانند کم خونی سلول داسی شکل، می توانند منجر به مرگ شوند.

پیشگیری

بسیاری از انواع کم خونی (مانند انواع با ریشه ژنتیکی) قابل پیشگیری نیستند. اما مصرف رژیمهای غذایی حاوی انواع ویتامین ها و مواد معدنی می تواند از بروز کم خونیهای فقر آهن و فقر ویتامین جلوگیری نماید:

  • آهن. غذاهای سرشار از آهن شامل گوشت گاو و سایر فراورده های گوشتی، لوبیا ، عدس، غلات غنی شده از آهن، سبزیجات برگ سبز تیره و میوه خشک می باشد.
  • فولات. این ویتامین در میوه ها و آب میوه ها، سبزیجات برگ سبز تیره، نخود سبز، لوبیا، بادام زمینی یافت می شود.
  • ویتامین B-12. غذاهای سرشار از ویتامین B-12 شامل گوشت، لبنیات و سویا است.
  • ویتامین C. غذاهای سرشار از ویتامین C شامل مرکبات و آب میوه، فلفل، کلم بروکلی، گوجه فرنگی، خربزه و توت فرنگی است. مصرف چنین سبزجات و میوه هایی به افزایش جذب آهن نیز کمک می کند.

کم خونی فقر آهن

کم خونی فقر آهن در حالتی ایجاد می گردد که خون فاقد گلبول قرمز سالم کافی باشد. کم خونی فقر آهن به دلیل کمبود آهن در بدن رخ می دهد. در اثر کمبود آهن، بدن نمی تواند به اندازه کافی هموگلوبین تولید نماید. هموگلوبین در گلبول های قرمز برای حمل اکسیژن مورد نیاز است.

علائم

در ابتدا ، کم خونی فقر آهن می تواند خفیف باشدو علائمی نداشته باشد. اما در اثر ادامه کمبود آهن و کم خونی حاصل از آن انواعی از علائم بروز می یابد که در زیر آمده است:

  • خستگی شدید
  • ضعف
  • رنگ پریدگی
  • درد قفسه سینه ، ضربان سریع قلب یا تنگی نفس
  • سردرد و سرگیجه
  • سردی دست ها و پاها
  • التهاب یا درد زبان
  • ناخن های شکننده
  • هوس غیرمعمول برای مواد غیر مغذی، مانند یخ، خاک یا نشاسته
  • اشتهای ضعیف، به ویژه در نوزادان و کودکانی که کم خونی فقر آهن دارند

علل

اگر به اندازه کافی آهن مصرف نشود، و یا آهن زیادی از دست داده شود، بدن نمی تواند به اندازه کافی هموگلوبین تولید کند، و این شرایط در نهایت به کم خونی فقر آهن منتج می شود.
علل کم خونی فقر آهن شامل موارد زیر است:

  • خونریزی محتوای آهن در خون در واقع در گلبولهای قرمز نهفته است. بنابراین در اثر خونریزی، مقادیری آهن از دست داده می شود. خانمهایی که در اثر قاعدگی خون خیلی زیادی از دست می دهند، در معرض کم خونی فقر آهن هستند. همچنین، از دست رفتن مزمن و آرام خون در برخی بیماری ها مانند زخم معده، فتق هیاتال، پولیپ روده بزرگ یا سرطان روده بزرگ، می تواند باعث کم خونی فقر آهن شوند. خونریزی دستگاه گوارش همچنین می تواند ناشی از استفاده منظم برخی از داروهای تسکین دهنده بدون نسخه، به خصوص آسپرین باشد.
  • کمبود آهن در رژیم غذایی. بدن به طور مرتب از غذاهایی که مصرف می شود آهن دریافت می کند. اگر آهن بسیار کمی مصرف شود، با گذشت زمان بدن ممکن است دچار کمبود آهن گردد. انواع گوشت، تخم مرغ، سبزیجات برگ سبز نمونه هایی از غذاهای غنی از آهن هستند. نوزادان و کودکان نیز برای رشد و نمو مناسب به رژیم غذایی حاوی آهن احتیاج دارند.
  • عدم جذب آهن. آهن موجود در مواد غذایی در روده کوچک جذب و وارد جریان خون می شود. اختلالات روده ای مانند بیماری سلیاک، که بر توانایی روده در جذب مواد مغذی از غذای هضم شده تأثیر می گذارد، می تواند منجر به کم خونی فقر آهن گردد. اگر بخشی از روده کوچک در اثر انجام عمل جراحی و یا دلایل دیگر کارکرد نداشته باشد، می تواند سبب کاهش جذب آهن و سایر مواد مغذی گردد.
  • بارداری. در بسیاری از خانمهای باردار کم خونی فقر آهن رخ می هد و به همین دلیل توصیه می شود که مکمل آهن مصرف گردد.

عوامل خطر

  • زنان. از آنجا که زنان در دوران قاعدگی خون از دست می دهند، به طور کلی بیشتر در معرض خطر کم خونی فقر آهن هستند.
  • نوزادان و کودکان. نوزادان، به ویژه آنهایی که وزن کمتری دارند و یا زودرس متولد شده اند، و همچنین نوزادانی که آهن کافی از شیر مادر و یا شیر خشک دریافت نمی کنند، در معرض کمبود آهن هستند. کودکان به علت رشد سریع احتیاج زیادی به مصرف آهن اضافی دارند.
  • گیاهخواران. عدم مصرف غذاهای غنی از آهن، خطر ابتلا به کم خونی فقر آهن را افزایش می دهد.
  • اهداء مکرر خون. افرادی که به طور مرتب خون اهداء می کنند، در معرض خطر ابتلا به کم خونی فقر آهن هستند.

 
 
عوارض

  • مشکلات قلبی. کم خونی فقر آهن می تواند منجر به ضربان قلب سریع یا نامنظم شود. متعاقب کم خونی، قلب نیز برای جبران کمبود اکسیژن موجود در خون در هنگام کم خونی باید پمپاژ خون را قوی تر و سریعتر انجام دهد. این امر می تواند منجر به بزرگ شدن قلب یا نارسایی قلبی شود.
  • مشکلات دوران بارداری. در زنان باردار، کم خونی فقر آهن شدید با زایمان زودرس و نوزادان با وزن کم ارتباط دارد. اما این وضعیت در زنان باردار که به عنوان بخشی از مراقبتهای دوران بارداری خود، مکمل های آهن دریافت می کنند قابل پیشگیری است.
  • مشکلات رشد و نمو. در نوزادان و کودکان، کمبود شدید آهن و متعاقب آن کم خونی می تواند سبب تاخیر در رشد و نمو شود. علاوه بر این، کم خونی فقر آهن با افزایش حساسیت به عفونت ها نیز همراه است.

تشخیص

انواعی از تست های آزمایشگاهی در تشخیص کم خونی ها درخواست می گردند.

  • اندازه و رنگ گلبولهای قرمز. با کم خونی فقر آهن، گلبول های قرمز کوچکتر و از نظر رنگ طبیعی کمرنگ تر هستند.
  • هماتوکریت. هماتوکریت در واقع درصد گلبول های قرمز از حجم خون است.
  • سطح پایین هموگلوبین. سطوح پایین هموگلوبین نشانگر کم خونی است.
  • فریتین. این پروتئین در ذخیره آهن در بدن نقش دارد و سطح پایین فریتین معمولاً حاکی از کم بودن آهن ذخیره شده است.

جلوگیری

  • مصرف غذاهای سرشار از آهن خطر ابتلا به کم خونی فقر آهن را کاهش دهید.
  • انواع گوشت قرمز و سفید
  • غذای دریایی
  • لوبیا
  • سبزیجات برگ سبز تیره مانند اسفناج
  • میوه های خشک مانند کشمش و زردآلو
  • غلات ، غلات و ماکارونی غنی از آهن
  • نخود فرنگی

به هر حال محتوای آهن در انواع گوشت ها بسیار بیشتر از سایر منابع می باشد.

مصرف غذاهای حاوی ویتامین C سبب تقویت جذب آهن می گردد.

همزمان با خوردن غذا، نوشیدن آب مرکبات یا خوردن سایر غذاهای سرشار از ویتامین C، جذب آهن را تقویت می نماید.

ویتامین C نیز در موارد زیر یافت می شود:

  • کلم بروکلی
  • گریپ فروت
  • کیوی
  • سبزیجات
  • خربزه
  • پرتقال
  • فلفل
  • توت فرنگی
  • نارنگی
  • گوجه و گوجه فرنگی

جلوگیری از کم خونی فقر آهن در نوزادان

برای جلوگیری از کم خونی فقر آهن در نوزادان، توصیه می گردد که در طول سال اول، شیر مادر با شیر یا فرمول غلیظ شده آهن میل شود. شیر گاو منبع خوبی از آهن برای نوزادان نیست و برای شیرخواران زیر ۱ سال توصیه نمی شود. بعد از ۶ ماهگی، مصرف حداقل دو بار در روز غلات و یا غلات حاوی آهن غلیظ شده توصیه می گردد که برای تقویت جذب آهن مفید است. با یکسالگی و کاهش مصرف شیر، مصرف غذاهای سرشار از آهن می تواند به خوبی نیاز های بدن کودک را به آهن تامین نماید.

مکمل های آهن

  • توصیه می شود که قرص های آهن با شکم خالی مصرف شود.
  • بهتر است همراه با داروهای کاهش دهنده اسید معده آهن مصرف نشود.
  • مصرف همزمان قرص های آهن و ویتامین C اثر مناسبتری دارد، چرا که ویتامین C باعث جذب آهن می شود.
  • مکمل های آهن می توانند باعث یبوست شوند.

آزمایش نیتروژن اوره خون (BUN)

آزمایش نیتروژن اوره خون (BUN)

این آزمایش اطلاعات مهمی در مورد چگونگی عملکرد کلیه ها و کبد نشان می دهد. آزمایش BUN میزان نیتروژن اوره موجود در خون شما را اندازه گیری می کند.
کبد در بدن ما آمونیاک تولید می کند که حاوی نیتروژن است و پس از تجزیه پروتئین های مورد استفاده در سلول های بدن حاصل می گردد. نیتروژن با عناصر دیگر مانند کربن، هیدروژن و اکسیژن ترکیب می شود تا اوره تشکیل شود که یک محصول متابولیک دفعی است. اوره از طریق کبد به کلیه ها منتقل می گردد تا از جریان خون خارج و به صورت ادرار دفع گردد.
کلیه ها، در صورت سلامت، اوره را فیلتر کرده و سایر مواد زاید را از خون خارج می نمایند. مواد زاید فیلتر شده بدن نیز از طریق ادرار دفع می گردند.
آزمایش نیتروژن اوره خون (BUN) طبیعی بودن میزان نیتروژن اوره در خون را نشان می دهد و نشانگر صحت عملکرد کلیه ها و یا کبد است.
سطح نیتروژن اوره با افزایش سن افزایش می یابد. نوزادان نسبت به سایر افراد سطح پایینی دارند و دامنه آن در کودکان متفاوت است.
به طور کلی، سطح بالای نیتروژن اوره خون به این معنی است که کلیه ها به هر دلیلی وظیفه حذف اوره را به عنوان یک ماده دفعی به درستی انجام نمی دهند. ولی شاید سطح بالای نیتروژن اوره خون (BUN) به دلایل زیر باشد:

  • انسداد مجاری ادراری.
  • نارسایی احتقانی قلب یا حمله قلبی.
  • خونریزی دستگاه گوارش.
  • کمبود آب بدن.
  • بروز شوک.
  • سوختگی های شدید.
  • مصرف برخی از داروهای خاص مانند برخی از آنتی بیوتیک ها.
  • مصرف مقادیر بالای غذاهای پروتئین بالا.

 

آزمایش شمارش رتیکولوسیت

آزمایش شمارش رتیکولوسیت

در آزمایش شمارش رتیکولوسیت در واقع تعداد گلبولهای قرمز جدید تعیین می شود. نتایج این تست می تواند نشاندهنده آن باشد که انواع خاصی از بیماری های زمینه ای سبب تغییراتی در خون شده است. از چنین بیماری های زمینه ای می توان کم خونی همولیتیک را نام برد.
خون حاوی سلول های متنوعی است، اما شمار گلبول های قرمز در این میان بسیار بالاست. پروتئین ها و آهن موجود در گلبولهای قرمز سبب رنگ قرمز خون می شوند.گلبولهای قرمز اکسیژن را از ریه ها به سایر اندامهای بدن منتقل می کنند.
گلبول های قرمز در خون حدود ۴ ماه دوام می آورند و به همین دلیل بدن به طور مداوم سلول های جدیدی که در واقع سلولهای پیش ساز گلبولهای قرمز هستند را تولید می کند که به عنوان رتیکولوسیت (Reticulocyte) شناخته می شوند. رتیکولوسیتها توسط مغز استخوان ساخته می شوند.
رتیکولوسیت ها حدود ۰.۵ تا ۱.۵%از گلبول های قرمز خون را تشکیل می دهند و بالا و پایین بودن این شمار می تواند به بیماری های مغز استخوان اشاره داشته باشد. برای بررسی عملکرد صحیح مغز استخوان در تولید رتیکولوسیتها، آزمایش شمارش رتیکولوسیت انجام می شود. اما، به طور معمول، آزمایش شمارش رتیکولوسیت ها برای بیمارانی که علائم کم خونی (Anemia) دارند انجام می شود. کم خونی یک نام کلی برای انواع بیماریهایی است در آنها تولید گلبولهای قرمز خون کاهش می یابد.
انواع مختلف آنمی وجود دارد. اگر شمارش کامل خون نشان دهنده کم خونی باشد، شمارش رتیکولوسیتها یکی از چندین آزمایشی است که می تواند بیانگر نوع آنمی باشد که در زیر آمده است.

  • کم خونی آپلاستیک. در این شرایط تعداد رتیکولوسیت کم است و مغز استخوان با بازده مناسبی گلبول های قرمز خون را تولید نمی کند.
  • کم خونی همولیتیک. در این شرایط تعداد رتیکولوسیت زیاد است. در این نوع کم خونی، قبل از اتمام طبیعی زندگی گلبول های قرمز، مرگ آنها رخ می دهد، بنابراین مغز استخوان با بازده خیلی بالاتری رتیکولوسیت تولید می کند.
  • کم خونی فقر آهن. اگر آهن کافی در اختیار بدن قرار نگیرد، ساخت گلبولهای قرمز دچار اختلال می گردد. تعداد کم رتیکولوسیت ها نیز می تواند نشانه ای از این امر باشد.
  • کم خونی مزمن. در شرایط فقر ویتامین B12، تعداد رتیکولوسیت کم می شود.

سطوح بالای رتیکولوسیت به دلیل موارد زیر می تواند رخ دهد:

  • خونریزی حاد
  • ریزش خون مزمن
  • کم خونی همولیتیک
  • بیماری همولیتیک نوزادان (Erythroblastosis fetalis): یک اختلال خونی خطرناک در جنین ها و نوزادان
  • بیماریهای کلیوی

در مقابل شمار کم رتیکولوسیتها می تواند ناشی از موارد زیر باشد:

  • فقر آهن
  • کم خونی آپلاستیک
  • کمبود اسید فولیک
  • کمبود ویتامین B-12
  • نارسایی مغز استخوان ناشی از سمیت دارویی ، عفونت یا سرطان
  • بیماریهای کلیوی
  • سیروز
  • عوارض جانبی پرتودرمانی

آمنیوسنتز(Amniocentesis) چیست؟

آمنیوسنتز(Amniocentesis) چیست؟

مایع آمنیوتیک مایعی است که در رحم زنان باردار کودک را در دوران بارداری محاصره و محافظت می کند. آمنیوسنتز روشی است که توسط پزشک متخصص انجام شده و در آن مایع آمنیوتیک برای انجام آزمایشات تشخیصی و یا درمان از رحم خارج تهیه می شود. این مایع حاوی سلولهای جنینی و نیز انواع مختلفی از پروتئینها است.
اگرچه آمنیوسنتز می تواند اطلاعات ارزشمندی در مورد سلامتی جنین ارائه دهد، ولی درک خطرات آمنیوسنتز نیز بسیار مهم است.

علل انجام آمنیوسنتز

  • آزمایش ژنتیک. بررسی موارد خاصی مانند آزمایشات تکمیلی برای سندرم داون.
  • آزمایش ریه جنین. آزمایش بلوغ ریه جنین شامل گرفتن نمونه ای از مایع آمنیوتیک و آزمایش آن برای تعیین اینکه آیا ریه های جنین به اندازه کافی بالغ برای تولد هستند یا خیر.
  • تشخیص عفونت جنین. گاهی اوقات آمنیوسنتز برای بررسی جنبن به دلیل وجود علامتهایی از عفونت یا بیماری است. این روش همچنین می تواند برای ارزیابی شدت کم خونی در نوزادانی که دارای حساسیت Rh هستند انجام شود.
  • درمان. اگر در طول بارداری مایع آمنیوتیک زیادی تجمع یابد (پلی هیدرامنیوس)، ممکن است آمنیوسنتز برای تخلیه مایع آمنیوتیک اضافی از رحم انجام شود.
  • آزمایش پدری. آمنیوسنتز می تواند DNA را از جنین جمع آوری کند که از این طریق می توان با DNA از پدر مقایسه گردد.

خطر احتمالی آمنیوسنتز

  • نشت مایعات آمنیوتیک. در موارد نادری، مایع آمنیوتیک پس از آمنیوسنتز از طریق واژن نشت می کند. اما در بیشتر موارد مقدار مایعات از دست رفته اندک بوده و طی یک هفته نشت مایع متوقف شده و احتمالاً بارداری به طور عادی ادامه خواهد یافت.
  • سقط جنین. آمنیوسنتز در طول سه ماهه ی دوم بارداری خطرات کمتری از نظر احتمال وقوع سقط جنین دارد.
  • آسیب سوزن. در طول آمنیوسنتز، جنین ممکن است یک بازو یا پا را در مسیر سوزن حرکت دهد. با این حال، صدمات شدید سوزن بسیار نادر است.
  • حساسیت Rh. در حین آمنیوسنتز این احتمال وجود دارد که سلولهای خونی کودک وارد جریان خون مادر شود و در چنین شرایطی اگر خون مادر Rh منفی باشد و آنتی بادی علیه خون Rh مثبت ایجاد نکرده باشد، پس از انجام آمنیوسنتز داروهای خاصی برای مادر تزریق می گردد و از آسیب رسیدن به جنین جلوگیری می گردد.
  • بروز عفونت. آمنیوسنتز می تواند در مواردی باعث عفونت رحمی شود.
  • انتقال عفونت. در صورت ابتلا به عفونت هایی مانند هپاتیت C ، توكسوپلاسموز یا HIV انتقال عفونت به جنین ممكن است در طی آمنیوسنتز رخ دهد.

 
آمادگی برای آمنیوسنتز

در صورتی که قرار است که قبل از هفته ۲۰ بارداری آمنیوسنتز انجام شود، توصیه می شود که با آشامیدن مایعات مثانه پر شود تا رحم را پشتیبانی کند. در مقابل، برای انجام آمینوسنتز بعد از ۲۰ هفته بارداری، توصیه می گردد که با مثانه خالی این امر انجام شود تا احتمال سوراخ شدن به حداقل برسد.

 
پس از انجام آمینوسنتز

در صورت بروز علائم مشکوک مانند موارد زیر حتماً با مرکز درمانی مربوطه تماس حاصل نمایید.

  • خونریزی از واژن یا خروج مقادیر زیاد مایعات از طریق واژن.
  • احساس درد شدید و گرفتگی شدید رحم که بیش از چند ساعت طول می کشد.
  • تب.
  • بروز قرمزی و التهاب در جایی سوزن وارد شده بود.
  • عدم تحرکت جنین و یا حرکات غیرمعمول جنین.

 

عفونت لیستریایی (Listeriosis)

عفونت لیستریایی (Listeriosis)

عفونت لیستریایی یک بیماری باکتریایی است که از طریق منابع غذایی آلوده منتقل می گردد. این بیماری می تواند برای زنان باردار و افراد دارای اختلالات سیستم ایمنی عواقب جدی داشته باشد. عفونت لیستریایی در افراد غالباً با خوردن غذاهای حاوی گوشت که به درستی فرآوری نشده باشد، فرآورده های شیری غیر پاستوریزه، و نیز سبزیجات آلوده که به درستی شستشو نشده باشد رخ می دهد.
افراد سالم به ندرت درگیر عفونت لیستریایی و بیماری می شوند، اما این بیماری برای نوزادان و جنین می تواند کشنده باشد. همچنین، افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند نیز در معرض خطر عوارض خطرناک این بیماری هستند.

 
عامل بیماری

عامل این بیماری یک گونه باکتری به نام Listeria monocytogenesمی باشد که توانایی زنده ماندن در دمای یخچال و حتی فریزر را نیز دارد. به همین دلیل افرادی که در معرض خطر بیشتری از عوارض این بیماری هستند، شامل زنان باردار و افرادی که اختلالات سیستم ایمنی دارند، باید از خوردن انواع مواد غذایی که پتانسیل آلودگی به این باکتری را دارد خودداری نمایند.

علائم

معمولترین علائم این بیماری عبارتند از:

  • تب
  • دردهای عضلانی
  • حالت تهوع
  • اسهال

ولی در صورت درگیر شدن سیستم عصبی علانمی مانند موارد زیر نیز بروز می نماید:

  • سردرد
  • گرفتگی گردن
  • سردرگمی یا تغییر هوشیاری
  • از دست دادن تعادل

 
عوامل خطر

  • زنان باردار
  • سن
  • افراد با اختلالات سیستم ایمنی

 
تشخیص

معمولاً آزمایش خون برای تشخیص این بیماری عفونی انجام می شود ولی با توجه به تشخیص پزشک ممکن است بررسی ادرار و حتی مایع مغزی-نخاعی (CSF) نیز درخواست گردد.