بیماری تیروئید

بیماری تیروئید

تیروئید و بیماری های تیروئید چیست؟

تیروئید غده ای کوچک و پروانه ای شکل بوده  که در جلوی گردن، در پايين حنجره و بالای استخوان های استرنوم قرار گرفته است. در حقیقت این غده با تولید هورمون های تیروئید، نقش بسیار مهمی را در کنترل متابولیسم بدن ایفا خواهد کرد. به گونه ای که دو نوع هورمون مهم با نام های تیروئید تیروکسین (T4)  و تری یدوتیرونین (T3) توسط این غده در بدن تولید می گردد. هورمون های تیروئید از طریق خون به همه قسمت های بدن منتقل می شوند و ازاین طریق به سلول های بدن دستور می دهند که با چه سرعتی از انرژی و تولید پروتئین استفاده نمایند. هم چنین غده تیروئید، هورمون دیگری به نام کلسی تونین تولید می نماید. هورمونی که با جلوگیری از تجزیه استخوان و افزایش دفع کلسیم از کلیه ها، به تنظیم سطح کلسیم در خون کمک خواهد کرد. بدن دارای سیستم بازخورد مفصلی برای کنترل میزان هورمون های T4 و T3 در خون است. به گونه ای که این سیستم بازخورد، شامل هورمون تحریک کننده تیروئید (TSH) بوده که ساخته شده از غده هیپوفیز می باشد و هورمون تنظیم کننده آن ، هورمون آزاد کننده تیروتروپین (TRH) است که از هیپوتالاموس تولید می شود. هنگامی که سطح هورمون تیروئید کاهش می یابد ، هیپوتالاموس TRH آزاد می کند و همین امر باعث می شود که غده هیپوفیز TSH آزاد نماید.

TSH

TSH غده تیروئید را تحریک می کند تا در درجه اول T4 و  سپس T3 آزاد و تولید نماید. البته لازم به ذکر است که در داخل تیروئید، مقدار زیادی  T4 به پروتئینی به نام تیروگلوبولین متصل می شود.  البته در صورت نیاز، غده تیروئید T4 بیشتری را تولید کرده و یا مقدار ذخیره شده آن را آزاد خواهد کرد. در شرایط عادی، این سیستم بازخورد فعالیت تیروئید را تنظیم می کند تا سطح نسبتاً پایدارهورمون های تیروئید، در خون حفظ  گردد. از سویی دیگر، بخشی از هورمون های T4  و T3  در خون به پروتئینی به نام گلوبولین تیروکسین (TBG) متصل می باشد. به این هورمون های متصل به پروتئین، فرم های غیر فعال گفته می شود. در حالی که به هورمون های آزاد T4  و T3   در خون، فرم های فعال هورمون نامیده می شود. البته هورمون T4  نسبت به هورمون T3  در بافت های مختلف بدن و به ویژه در کبد،   فعال تر بوده، در حالی که T3 اساساً وظیفه کنترل میزان عملکردهای بدن را بر عهده دارد.

درباره بیماری های تیروئید

در این بخش به بررسی اختلالات ناشی از عملکرد نادرست غده تیروئید خواهیم پرداخت.

کم کاری تیروئید  یا تیروئید کم کار

کم کاری تیروئید شرایطی است که غده تیروئید قادر به تولید کافی هورمون تیروئید نمی باشد. از آن جا که هدف اصلی هورمون تیروئید  تنظیم متابولیسم بدن  است، درواقع مبتلایان به این بیماری علائم مرتبط با کم شدن متابولیسم بدن را دارند. از این رو در ادامه بیماری های ناشی از کم کاری تیروئید را بررسی خواهیم کرد.

هاشیموتو تیروئیدیت

در واقع این بیماری یک نوع خود ایمنی طولانی مدت می باشد. به گونه ای که سیستم ایمنی بدن که به طور معمول از عفونت محافظت می کند، به اشتباه تیروئید را هدف قرار داده و باعث التهاب و آسیب می شود. پروتئین های ایمنی به نام اتوآنتی بادی ها معمولاً در خون وجود دارند.

جراحی تیروئید

در برخی مواقع به منظور درمان بیماری های غده تیروئید، نظیر گره تیروئید، سرطان تیروئید یا بیماری گریوز مجبور هستیم که بخشی از غده تیروئید در عمل جراحی برداشته شود.

پرتو درمانی تیروئید

درمان های پرتوی همانند عمل جراحی می تواند به تیروئید آسیب برساند و در نهایت بر روی عملکرد تیروئید تاثیرات نامطلوبی بگذارد.

عوارض دارویی

در حقیقت مصرف برخی از داروها می تواند بر روی عملکرد تیروئید اثرات مخربی داشته باشد.

کم کاری تیروئید مادرزادی

این وضعیت از بدو تولد افراد به وجود می آید. در این حالت غده تیروئید از بین رفته  یا فقط بخشی از غده رشد کرده یا در قسمت غیرطبیعی از بدن قرار می گیرد. در برخی از موارد هم تیروئید به درستی عمل نمی کند یا به اندازه کافی هورمون تیروئید تولید نمی کند. اما اگر این بیماری درمان نشود ، می تواند باعث تاخیر در رشد جسمی و فکری افراد گردد. از این رو غربالگری کم کاری تیروئید در بیشتر کشورها به عنوان بخشی از برنامه غربالگری خون نوزادان انجام می شود تا با تشخیص و درمان به موقع می تواند از بروز چنین مشکلاتی جلوگیری نماید.

کمبود یا زیاد بودن ید

تیروئید برای ساختن هورمون های تیروئید به ید نیاز دارد. کمبود این عنصر (به عنوان یدید)، به ویژه در مواد غذایی، توانایی تنظیم عملکرد غده تیروئید را داشته و می تواند به کم کاری تیروئید کمک کند. البته ید زیاد هم باعث کوچک شدن تیروئید و تولید هورمون کم تر می شود.

اختلال هیپوفیز

این نوع اختلال از دسته بیماری های نادر بوده که منجرمی شود تا TSH کم شود و همین امر باعث شده تا هورمون تیروئید هم در خون کاهش یابد. البته درمان اختلال هیپوفیز به کمک عمل جراحی یا درمان اشعه انجام می شود.

پرکاری تیروئید (تیروئید بیش از حد فعال)

در صورتی که غده تيروئيد میزان زیادی از هورمون های تیروئیدی را تولید کند، پرکاری تیروئید ایجاد می شود که در این حالت سوخت و ساز بدن بیش ازحد افزایش می یابد. از این رو در ادامه بیماری های ناشی از پر کاری تیروئید را بررسی خواهیم کرد.

بیماری گریوز

این بیماری از شایع ترین علت پرکاری تیروئید بوده و به عنوان یک اختلال خودایمن طولانی مدت شناخته شده است. به این صورت که سیستم ایمنی بدن  که از افراد در برابر عفونت ها محافظت می کند، پروتئین های ایمنی به نام خود آنتی بادی تولید می کند که مانند TSH عمل می کنند و تیروئید را تحریک نموده تا بیش از حد هورمون تیروئید تولید کند. در واقع این آنتی بادی ایمونوگلوبولین محرک تیروئید (TSI) نامیده می شود.

تومور تیروئید

یک  تومور کوچک و خوش خیم ممکن است بیش از حد هورمون تیروئید تولید نموده و سوخت و ساز بدن را افزایش دهد.

گواتر چند سلولی

این نوع از بیماری تیروئید، به تدریج و در اثر ناکافی بودن مصرف ید ایجاد می شود. این امر باعث بزرگ شدن تیروئید و ایجاد چندین گره می شود. از این رو یک یا چند گره ممکن است بیش از حد هورمون تیروئید ایجاد کنند.

تحریک غیرطبیعی تیروئید

تحریک سلول های تولید کننده TSH می تواند منجر به تولید بیش از حد هورمون تیروئید شود. هم چنین ، گنادوتروپین جفتی انسانی (hCG)، هورمونی که از رشد جنین در بارداری پشتیبانی می کند، می تواند مانند TSH عمل کرده  و گاهی اوقات در زنان باردار پرکاری تیروئید ایجاد نماید، به خصوص اگر سطح hCG آن ها بسیار زیاد باشد.

گواتر

در واقع به بزرگ شدن غده تیروئید گواتر گفته می شود.

شرایط مختلفی نظیر بیماری گریوز ، تیروئیدیت هاشیموتو ، گواتر چند غده و برخی تومورهای تیروئید می تواند منجر به بروز این بیماری گردد.

البته معمولا گواتر بدون درد است ، اما ممکن است ساختارهای حیاتی گردن از جمله لوله تنفسی و مری را تحت فشار قرار داده و نفس کشیدن و بلعیدن را دشوار نماید.

تیروئیدیت

در حقیقت به التهاب غده تیروئید، بیماری تیروئیدیت گفته می شود.

البته با توجه  به علت بروز این بیماری، التهاب می تواند حاد اما موقتی یا طولانی مدت باشد.

در ضمن این التهاب ممکن است منجر به کم کاری تیروئید یا پرکاری تیروئید گردد.

و اما از عوارض تیروئیدیت به این صورت است که می توانند مانند گلودرد، دردناک باشد و یا این که هیچ گونه عوارضی نداشته باشد.

گره های تیروئید  

گره های تیروئید در ازای رشد غیرطبیعی بافت تیروئید ایجاد می شود. این گره ها می توانند در هر سنی اتفاق بیفتند اما با افزایش سن شیوع بیشتری داشته و در زنان بیشتر از مردان است.

بیشتر گره های تیروئید علائمی ایجاد نمی کنند و به طور تصادفی مانند اسکن تصویربرداری برای بیماری دیگر یا معاینه گردن توسط پزشک مشاهده می شوند.

اما بیش از 90 درصد از گره های تیروئید خوش خیم بوده و  تنها درصد کمی سرطانی هستند.

سرطان تیروئید

به رشد کنترل نشده سلول های تیروئید سرطان تیروئید گفته می شود. البته سرطان تیروئید معمولاً هنگامی تشخیص داده می شود که پزشک معالج شما متوجه تغییر در اندازه یا شکل غده تیروئید شده، یا در هنگام معاینه فیزیکی احساس یک توده یا تورم در گردن نماید. از آن جایی که بسیاری از بیماری های دیگر می توانند باعث تغییر در اندازه، شکل یا بافت غده تیروئید شوند ، ارزیابی های بیشتر مانند آزمایش خون برای عملکرد تیروئید، تصویربرداری با سونوگرافی یا سایر آزمایشات مورد نیاز است. البته سرطان تیروئید اگر در همان ابتدای بیماری و قبل از سرایت به دیگر اندام های بدن تشخیص داده شود،  به راحتی قابل درمان می باشد.

انواع سرطان های تیروئید عبارتند از

سرطان تیروئید پاپیلاری

این نوع بیماری شایع ترین شکل سرطان تیروئید بوده و حدود 80٪ موارد سرطان تیروئید پاپیلاری است.

سرطان تیروئید فولیکولار

این دومین سرطان تیروئید است که حدود 10٪ موارد را شامل می شود.

سرطان تیروئید مدولاری

این دسته از سرطان های تیروئید، رشد 4 درصدی داشته و از سلول های ساخت کلسی تونین ایجاد می شود. اگر زود کشف نشود ، می تواند فراتر از تیروئید گسترش یافته و درمان آن دشوار گردد.

سرطان آناپلاستیک تیروئید

این نوع  سرطان که حدود 2٪ از سرطان های تیروئید را تشکیل می دهد. به سرعت گسترش یافته و درمان موفقیت آمیز آن دشوار است.

سندرم مقاومت به هورمون تیروئید

این بیماری یک اختلال ژنتیکی نادر است که در اثر جهش ژنتیکی  در گیرنده هورمون تیروئید ایجاد می شود. در اثر این اختلال ، برخی از بافتهای بدن به طور طبیعی به هورمونهای تیروئید پاسخ نمی دهند. ممکن است هیچ گونه علائم و نشانه های کم کاری تیروئید یا پرکاری تیروئید وجود نداشته باشد.

سخن پایانی

همان طور که گفته شد غده تیروئید از جمله غده های مهم و موثر در بدن انسان می باشد که هر گونه اختلال در عملکرد آن ضررات جبران ناپذیری را برای انسان خواهد داشت.

بنابراین توصیه می شود، افراد مطابق با نظر پزشک معالج آزمایش های تست هورمون تیروئید را از طریق آزمایش خون و در آزمایشگاه های معتبر انجام دهند.

 

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگو شرکت کنید؟
نظری بدهید!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.